Vatns- og hafssvæði

Breyta tungumáli
Page Síðast breytt 16 Oct 2017
7 min read
Allt líf á plánetunni okkar — þ.m.t. vistkerfi okkar, samfélag og hagkerfi — er háð vatni. Sjávar- og ferskvatnsvistkerfi gegna mörgum lífsnauðsynlegum hlutverkum:
  • sía, þynna og geyma vatn
  • koma í veg fyrir flóð
  • viðhald loftlagsjafnvægi, staðbundið og hnattrænt
  • vernda líffræðilegan fjölbreytileika

Bæði vistkerfi bjóða upp á ýmiskonar vörur og þjónustu, auk náttúruauðlinda, möguleikann á verslun og flutningi og tækifæri til afþreyingar. Til þess að vernda þessi gæði þarf jafn breiðan sjónarhól. Stefnumörkun fyrir vatns- og hafsvæði þarf að samþætta við stefnumörkun fyrir aðlögun að loftslagsbreytingum og líffræðilegan fjölbreytileika. Einnig þarf að samþætta hana við stefnumörkun hinna ýmsu tengdu þátta, svo sem landbúnaðar, ferðaþjónustu, orku og flutninga.

Ferskvatnsauðlindir Evrópu eru undir síauknu álagi og strand- og hafsvæði hennar hafa breyst verulega af áralangri athafnasemi mannkynsins. Þetta hefur valdið umhverfisbreytingum á strand- og haf-vistkerfum, svo sem vatnsmengun og ofauðgun, tap á líffræðilegum fjölbreytileika, rýrnun landslagsins og eyðing strandsvæða

Álag eins og landnotkun, vatnstaka og loftslagsbreytingar geta breytt náttúrulega flæði vatnshlota. Þar að auki, er vatnsnotkun á sumum svæðum meiri en tiltækileiki vatns, sem leiðir til álags á grunnvatnsstöðu. Við verðum að bæta hvernig við notum og stjórnum sjávar og ferskvatnsauðlindum okkar ef við ætlum að halda áfram að njóta lífsnauðsynlegs ávinnings af vatnsvistkerfunum.

Verndun vatns- og hafsauðlinda — og að tryggja vistfræðileg  gæði þeirra — er hornsteinn umhverfismálastefnu ESB. Rammatilskipun um vatn, sem var innleidd 2000, og Haftilskipunin frá 2008 eru rammi utan um stjórnun heilla vatnsvistkerfa. Markmið þeirra er að ná góðri stöðu í umhverfismálum fyrir ferskvatns- og sjávarauðlindir með vistkerfisgrundaðri, eða heildarkerfis, nálgun.

Vötn Evrópu eru mun hreinni en þau voru fyrir 25 árum síðan, þökk sé fjárfestingu í skólphreinsunarkerfum til að draga úr mengun frá skólphreinsibúnaði í þéttbýli. Engu að síður, var markmiði Rammatilskipunar um vatn fyrir 2015 aðeins mætt í 53% af vatnshlotum í Evrópu. Afgangurinn er enn í slæmu vistfræðilegu ástandi (Grunnstjórnun áa og fljóta skýrsla fyrir 2012).

Þrátt fyrir gríðarlegar framfarir í skólphreinsun, minni ofveiði, og auknu umfangi verndaðra hafsvæði verða markmið Rammatilskipunar um vatn fyrir 2020 fyrir góða stöðu í umhverfismálum strand- og hafsvæða einnig áskorun.

 

Stefna ESB

Verndun evrópskra vatns- og hafssvæða, auðlinda og vistkerfa frá mengun, of mikilli vatnstöku og byggingarlegum breytingum þarfnast samræmda aðgerða á vettvangi ESB.

Rammatilskipun um vatn setur ramma utan um vatnsvernd og -stjórnun í ESB. Árið 2010 gáfu aðildarríki ESB út 160 stjórnunaráætlanir fyrir vatnasvið fyrir tímabilið 2009-2015, sem miðuðu að því að vernda og bæta vatnsumhverfið.  Önnur samstæða stjórnunaráætlana sem ná yfir tímabilið 2016-2021 var lokið 2016-2017.

2012 gaf Framkvæmdastjórn ESB út Áætlun fyrir verndun evrópskra vatnsauðlinda (COM(2012)673). Hún einblínir á stefnumótandi aðgerðir sem munu lagfæra hvernig núverandi vatnslöggjöf er notuð í reynd og á samþættingu vatnsstefnumótunarmarkmiða við aðra stefnumótun. Áætlunin byggir á vatnsstefnumörkun sem tengist skilvirkni vatnsauðlinda og sjálfbærri vatnsstjórnun í sama tímaramma og 2020 áætlun ESB fram til 2050.

Auk Rammatilskipunarinnar um vatn, eru fjórar vatnstilskipanir, til að tryggja góða stöðu vatna í Evrópu:

Flóðatilskipunin (2007/60/EC), sem hvetur til þróunar stjórnunaráætlana vegna flóðahættu, styður einnig markmið Rammatilskipunar um vatn.

Haftilskipunin, sem studd er af Rammatilskipun um vatn og Kjörlenda og fugla tilskipuninni er samþætt, vistkerfisgrundvallað viðbragð sem miðar að því að ná góðri stöðu í umhverfismálum fyrir marga tilgreinda umhverfisþætti.

Eins og sett er fram í Haftilskipuninni, voru þrjú mikilvæg skref tekin í innleiðingu hennar árið 2012: (1) Aðildarríki sendu inn skýrslur um upphafsmat á núverandi stöðu í umhverfismálum hafsvæða sinna (Grein 8 MSFD); (2) Aðildarríki ákvörðuðu hvað góð staða í umhverfismálum þýðir fyrir hafið á viðkomandi hafsvæðum og undirsvæðum (Grein 9 MSFD); og (3) Aðildarríki einangruðu umhverfismálamarkmið og tengda vísa til að leiðbeina framvindu þeirra í átt að því að ná góðri umhverfisstöðu fyrir 2020 (Grein 10 MSFD).

Aðrar mikilvægar stefnur ESB sem mynda heildstæða nálgun við málefni hafsvæða með bætta samræmingu á milli mismunandi stefnusvæða eru Samþætt stefna í málefnum hafsins,Áætlun um samþætta stjórnun hafsins, Sjávarskipulagstilskipunin (2014/89/EU) og Sameiginleg sjávarútvegsstefna.

Evrópsk vatns- og hafsvæði eru ekki aðeins málefni ESB. Áratugum saman hefur verið sterkt svæðisbundið og alþjóðlegt samstarfs á vegum eftirfarandi samtaka og sáttmála:

Eionet-net EES gefur einnig góðan grunn fyrir að koma á samstilltri stefnu og framkvæmdaramma á meðal EES-aðildarríkja sem standa utan ESB og nágrannaríkja.

 

Aðgerðir EES

Verkefni EES er að gefa tímanlegar, miðaðar, viðeigandi og áreiðanlegar upplýsingar um vatns- og hafsmálefni. Þetta er stutt af Evrópu miðstöð innsævis-, strand- og hafsvæða (ETC/ICM).

EES styður innleiðingu og mat á núverandi og komandi vatns- og hafsstefnum ESB. Það stuðlar að yfirgripsmiklum þekkingargrunni sem tekur á verndun, þanþoli og endurheimtum evrópskra vatns- og sjávarvistkerfa. Þetta gefur traustan grunn fyrir stefnumörkun og tekur á sig mynd skýrslna, gagna, vísa og mata, sem allt er tiltækt á vefsíðu og netupplýsingaveitu EES (WISE-Freshwater, WISE-Marine).

Vatnsupplýsingakerfi fyrir Evrópu (WISE) er samstarf á milli Framkvæmdastjórnar ESB (Stjórnarsvið umhverfismála, Sameiginleg rannsóknarmiðstöð og Hagstofa Evrópusambandsins) og EES. WISE er yfirgripsmikil gátt að þekkingu um ferskvatn. Vatnsupplýsingamiðstöðin, mikilvægur hluti af WISE, gefur hagsmunaaðilum gögn og aðrar upplýsingar sem safnað er af ESB-stofnunum. WISE skoðarar og gagnvirk kort gefur aðgang að víðu sviði upplýsinga sem eru sýndar í landfræðilegu samhengi.

WISE-Marine er í þróun sem veflæg gátt fyrir deilingu upplýsinga um sjávarumhverfi á ESB vettvangi. Áhersla hennar á stöðu sjávarumhverfisins á evrópskum skala bætir upp svipaða umfjöllun á svæðis- og landsbundnu stigi, svo sem svæðisbundnar sjávarráðstefnur og sjávarupplýsingakerfi aðildarríkjanna. WISE-Marine mun gefa gögn og upplýsingar í samræmi við venjulega staðla og hún mun stuðla að betri ákvarðanatöku um verndun og sjálfbæra notkun sjávarumhverfisins.

Til viðbótar við EES skýrslur um stöðu umhverfisins sem eru gefnar út á fimm ára fresti, gefur hún líka út röð skýrslna til að leggja mat á stöðu vatns- og hafssvæða Evrópu: Staða evrópskra hafsvæða (2015), Gæði evrópsks vatns til baða (2016, 2017), Fiskmeti í Evrópu (2016), Ár og vötn í evrópskum borgum (2016), Evrópskar vatnsstefnur og lýðheilsa (2016), Umhverfi norðurslóða (2017) og samantekt um verðlagningu vatns (2017).

EES skýrslur taka á mikilvægum hliðum vatns við stefnumörkun svo sem auðlindaskilvirkni og efnahagslegum þáttum, vist- og efnafræðilegri stöðu, vatnaformfræði (eða efnisleg einkenni vatnshlota), varnarleysi og líffræðilegan fjölbreytileika.

Evrópumiðstöð innsævis-, strand- og hafsvæða gefur líka út opinberar skýrslur sem hægt er að fá aðgang að á vefsíðu hennar.

Horfur

EES mun halda áfram að gefa upplýsingar og möt, með aukinni áherslu á vistkerfisgrundaða nálgun og sjálfbæra vatnsstjórnun og notkun á hafsvæðum Evrópu. WISE mun halda áfram að hýsa þekkingargrunninn sem er nauðsynlegur til að vakta framvindu Evrópu á leið sinni til góðrar stöðu í umhverfismálum fyrir ferskvatns- og sjávarumhverfi.

Tengdir hlekkir

Tengt efni

Tengd gögn

Tengd rit

Sjá einnig

Geographic coverage

Áskriftir
Nýskráning til þess að fá skýrslur frá okkur (á prentuðu og/eða rafrænu formi) og ársfjórðungslegt e-fréttabréf.
Fylgjast með okkur
 
 
 
 
 
Umhverfisstofnun Evrópu (EEA)
Kóngsins nýjatorgi 6
1050 Kaupmannahöfn K
Danmörku
Sími +45 3336 7100