Jarðvegur

Breyta tungumáli
Page Síðast breytt 31 Jan 2017
Jarðvegur er undirstaða 90 % allrar framleiðslu á matvælum, fóðri, trefjum og eldsneytis og sér fyrir hráefni fyrir allt frá garðyrkju til byggingariðnaðarins. Jarðvegur er lífsnauðsynlegur fyrir heilbrigði vistkerfisins: hann hreinsar og hefur stjórn á vatni, hann er vélin fyrir hringrásir næringarefna og forðabúr fyrir gen og tegundir og styður þannig við líffræðilegan fjölbreytileika. Hann er alþjóðlegur geymslustaður fyrir kolefni og leikur þannig mikilvægt hlutverk við að hægja hugsanlega á loftslagsbreytingum og áhrifum þeirra. Auk þess er hann mikilvægur þáttur í menningararfleifð okkar með því að geyma minjar um fortíð okkar.

En jarðvegur hefur orðið fyrir stöðugri, oft stríðandi eftirspurn, frá samfélagi manna. Geta jarðvegsins til að standa undir þjónustu við vistkerfið — hvað varðar matvælaframleiðslu, sem uppspretta líffræðilegs fjölbreytileika og sem stýriþáttur gastegunda, vatns og næringarefna — er því undir þrýstingi. Hlutfall landhleðslu, landeyðingar, hnignunar lífrænna efna og mengun dregur úr viðkomugetu eða getu jarðvegarins til að laga sig að þeim breytingum sem hann verður fyrir.

Á einnig mannsævi getur jarðvegur því fallið í þann flokk að vera óendurnýjanleg auðlind. Við sem samfélag þurfum að tryggja sjálfbærni hans til að njóta þess sem hann hefur upp á að bjóða. Þrátt fyrir fjölbreytta starfsemi sem byggir að lokum á jarðvegi er engri ESB löggjöf um jarðveg til að dreifa. Fram að þessu, ólíkt vatni og andrúmslofti, er fjallað um jarðveg með óbeinum hætti eða í stefnum fyrir mismunandi atvinnugreinar: landbúnaður og skógrækt, orkumál, vatn, loftslagsbreytingar, náttúruvernd, úrgangur og íðefni. Skorturinn á samfelldri jarðvegsstefnu á vettvangi Evrópusambandsins birtist einnig í skortinum á samræmdum upplýsingum um jarðveg.

Þrátt fyrir það hefur árangur náðst á undanförnum tíu árum þegar kemur að stefnumótun og samræmdri öflun upplýsinga. Stefna framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um jarðvegsmál frá árinu 2006 undirstrikar þörfina á því að vernda virkni jarðvegsins vegna mikilvægis hans í sjálfbærri þróun. Á alþjóðlegum vettvangi er fjallað um jarðvegsmál undir hinu víðfeðma hugtaki landhnignun (sem fram að þessu takmarkast við þurrlendissvæði) í samningi Sameinuðu þjóðanna gegn eyðimerkurmyndun (UNCCE). Nýlega var hugmyndin um að vernda jarðvegsvirkni felld inn í hugtakið um hlutleysi jarðvegshnignunar í sjálfbæru þróunarmarkmiðunum (e. Sustainable Development Goals, SDG) sem allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti árið 2015. SDG innihalda einnig markmið um jarðvegsgæði, jarðvegsmengun, stjórnun íðefna og úrgangs. Framkvæmd SDG kann að reynast mikilvægur þáttur í evrópskum aðgerðum til verndar jarðveginum. Tilraunir til að samræma og staðla jarðvegsupplýsingar fyrir almenning hafa gengið ágætlega bæði alþjóðlega og í Evrópu.

EEA framkvæmir möt á grundvelli vísbendinga um ýmiss konar landnotkun og jarðvegsmál í þemaklasanum fyrir landnotkun og jarðvegsvísum (LSI sett). LSI settið samanstendur af vísum um  landtöku, vatnsheldni, stjórnun mengunarstaða, jarðvegsraka, landeyðingu og lífrænt kolefni í jarðvegi. Ráðgert er að búa til vísa um uppbrot og landendurvinnslu. Copernicus landvöktunarþjónustan auðveldar reglulega uppfærslu á mörgum af þessum vísum. EEA gefur einnig út sérstakar matsgerðir um ákveðin jarðvegstengd málefni, eins og nýtingu jarðvegsauðlinda í þéttbýli eða næringarefni í jarðvegi og málmálag á umhverfið.

EEA á í samstarfi við samstarfsaðila frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins (einkum sameiginlegu rannsóknarmiðstöðina (JRC) og stjórnarsvið umhverfismála), Eionet fulltrúa frá innlendu viðmiðunarmiðstöðinni fyrir jarðvegs- og landnotkun og landnotkunarskipulag og önnur samstarfsnet og sérfræðinga í Evrópu. Alþjóðlegir samstarfsaðilar eru: skrifstofa UNCCD, Global Soil Partnership, Global Land Indicator Initiative (í gegnum búsetunefnd Sameinuðu þjóðanna) og Umhverfisstofnun Sameinuðu þjóðanna.

Starf EEA á þessu málefnasviði hefur verið stutt af viðeigandi Evrópskum málefnamiðstöðvum (ETC) frá árinu 1996; ETC um þéttbýlis- land- og jarðvegskerfi (ETC/ULS), hefur starfað frá árinu 2014 og styður við starf EEA á sviði jarðvegsmála. Árið 2007 var starfsemi á sviði jarðvegsupplýsinga flutt yfir til Evrópsku upplýsingamiðstöðvarinnar um jarðvegsmál hjá JRC.

Tengt efni

Tengdir vísar

Progress in management of contaminated sites Progress in management of contaminated sites Local soil contamination in 2011 was estimated at 2.5 million potentially contaminated sites in the EEA-39, of which about 45 % have been identified to date. About one third of an estimated total of 342 000 contaminated sites in the EEA-39 have already been identified and about 15 % of these 342 000 sites have been remediated. However, there are substantial differences in the underlying site definitions and interpretations that are used in different countries.   Four management steps are defined for the management and control of local soil contamination, namely site identification (or preliminary studies), preliminary investigations, main site investigations, and implementation of risk reduction measures. Progress with each of these steps provides evidence that countries are identifying potentially contaminated sites, verifying if these sites are actually contaminated and implementing remediation measures where these are required. Some countries have defined targets for the different steps.   Thirty of the 39 countries surveyed maintain comprehensive inventories for contaminated sites: 24 countries have central national data inventories, while six countries, namely Belgium, Bosnia-Herzegovina, Germany, Greece, Italy and Sweden, manage their inventories at the regional level. Almost all of the inventories include information on polluting activities, potentially contaminated sites and contaminated sites.   Contaminated soil continues to be commonly managed using “traditional” techniques, e.g. excavation and off-site disposal, which accounts for about one third of management practices. In-situ and ex-situ remediation techniques for contaminated soil are applied more or less equally.   Overall, the production sectors contribute more to local soil contamination than the service sectors, while mining activities are important sources of soil contamination in some countries. In the production sector, metal industries are reported as most polluting whereas the textile, leather, wood and paper industries are minor contributors to local soil contamination. Gasoline stations are the most frequently reported sources of contamination for the service sector.   The relative importance of different contaminants is similar for both liquid and solid matrices. The most frequent contaminants are mineral oils and heavy metals. Generally, phenols and cyanides make a negligible overall contribution to total contamination.   On average, 42 % of the total expenditure on the management of contaminated sites comes from public budgets. Annual national expenditures for the management of contaminated sites are on average about EUR 10.7 per capita. This corresponds to an average of 0.041 % of the national GDP. Around 81 % of the annual national expenditures for the management of contaminated sites is spent on remediation measures, while only 15 % is spent on site investigations. It should be noted that all results derive from data provided by 27 (out of 39) countries that returned the questionnaire, and not all countries answered all questions.

Sjá einnig

Áskriftir
Nýskráning til þess að fá skýrslur frá okkur (á prentuðu og/eða rafrænu formi) og ársfjórðungslegt e-fréttabréf.
Fylgjast með okkur
 
 
 
 
 
Umhverfisstofnun Evrópu (EEA)
Kóngsins nýjatorgi 6
1050 Kaupmannahöfn K
Danmörku
Sími +45 3336 7100