następne
poprzednie
pozycje

Aktualności

Najnowsza ocena pokazuje, że stan europejskiej przyrody niebezpiecznie i ciągle się pogarsza

Zmień język:
Aktualności Opublikowane 2020-10-19 Ostatnio modyfikowane 2020-11-23
6 min read
Photo: © Vladimir Tadic, REDISCOVER Nature /EEA
Niezrównoważone rolnictwo i leśnictwo, rozrost miast oraz zanieczyszczenie to główne czynniki, które można winić za drastyczny spadek bioróżnorodności w Europie, zagrażający tysiącom gatunków zwierząt i siedlisk. Co więcej, w państwach członkowskich wciąż istnieją luki we wdrażaniu dyrektyw europejskich dotyczących przyrody oraz innych praw ochrony środowiska. Zgodnie z opublikowanym dziś raportem Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) „State of nature in the EU” («Stan przyrody w UE« ) stan ochrony większości chronionych siedlisk i gatunków nie jest dobry i należy podjąć zdecydowane kroki, aby zmienić tę sytuację.

Nasza ocena pokazuje, że zabezpieczenie zdrowia i odporności środowiska naturalnego w Europie oraz dobrostanu ludzi wymaga fundamentalnych zmian w sposobie produkcji i konsumpcji żywności, prowadzenia gospodarki leśnej i korzystania z lasów, a także budowania miast. Takie wysiłki należy połączyć ze skuteczniejszym wdrażaniem i prowadzeniem polityki ochrony przyrody, skupieniem się na odbudowie zasobów przyrodniczych oraz z coraz ambitniejszymi działaniami na rzecz klimatu, zwłaszcza w sektorach transportu i energii.

Hans Bruyninckx, dyrektor wykonawczy EEA

Przyszłość większości chronionych w całej UE gatunków, takich jak raróg czy głowacica, oraz siedlisk na terenie Europy, od użytków zielonych do wydm, jest niepewna — chyba że odpowiednio szybko zostaną przedsięwzięte środki pozwalające odwrócić tę sytuację, o czym wspomina raport EEA “State of nature in the EU — Results from reporting under the nature directives 2013-2018“ (Stan przyrody w UE – wyniki sprawozdawczości w zakresie dyrektyw ptasiej i siedliskowej 2013-2018). “State of nature in the EU — Results from reporting under the nature directives 2013-2018 ”. Jest on publikowany równocześnie z raportem Komisji Europejskiej o stanie przyrody, który informuje o postępach w osiąganiu celów przewidzianych europejskimi przepisami dotyczącymi ochrony przyrodyy. 

Raport EEA ukazuje pozytywne zmiany w zakresie działań ochronnych. W ciągu ostatnich sześciu lat zwiększyła się zarówno liczba, jak i powierzchnia obszarów chronionych w ramach sieci Natura 2000, a UE osiągnęła globalne cele, obejmując ochroną około 18% obszaru lądowego i prawie 10% obszaru morskiego.

Raport o stanie przyrody to najbardziej wyczerpująca kontrola stanu przyrody, jaką kiedykolwiek przeprowadzono w UE.

Virginijus Sinkevičius, komisarz ds. środowiska, oceanów i rybołówstwa

Ogólny postęp nie wystarcza jednak do osiągnięcia celów unijnej strategii ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r.  Zgodnie z oceną EEA stan ochrony większości chronionych siedlisk i gatunków jest słaby albo zły, a sytuacja wielu z nich nadal się pogarsza. Spośród trzech głównych badanych grup siedliska i gatunki ptactwa pozostają szczególnie daleko w tyle, podczas gdy cel dotyczący gatunków innych niż ptaki został prawie osiągnięty.

Komisarz ds. środowiska, oceanów i rybołówstwa Virginijus Sinkevičius powiedział: „ »Raport o stanie przyrody » to najbardziej wyczerpująca jej ocena, jaką kiedykolwiek przeprowadzono w UE. Wyraźnie pokazuje on, że wciąż tracimy ważne dla podtrzymania naszego życia systemy. Nawet 81% siedlisk w całej UE jest w złym stanie, a najszybciej pogarsza się sytuacja torfowisk, użytków zielonych i wydm. Aby odwrócić ten regres, musimy jak najszybciej spełnić zobowiązania określone w nowej unijnej strategii ochrony różnorodności biologicznej — dla dobra natury, ludzi, klimatu i gospodarki”.

 „Nasza ocena pokazuje, że zabezpieczenie zdrowia i odporności środowiska naturalnego w Europie oraz dobrostanu ludzi wymaga fundamentalnych zmian w sposobie produkcji i konsumpcji żywności, prowadzenia gospodarki leśnej i korzystania z lasów, a także budowania miast. Takie wysiłki należy połączyć ze skuteczniejszym wdrażaniem i prowadzeniem polityki ochrony przyrody, skupieniem się na odbudowie zasobów przyrodniczych oraz z coraz ambitniejszymi działaniami na rzecz klimatu, zwłaszcza w sektorach transportu i energii” — skomentował Hans Bruyninckx, dyrektor wykonawczy EEA.

Główne zagrożenia dla przyrody

Intensywne rolnictwo, rozrost miast i niezrównoważona gospodarka leśna to, zgodnie z raportem EEA, główne czynniki wywierające presję na siedliska i gatunki. Zanieczyszczenie wody, powietrza i gleby ma także wpływ na siedliska, podobnie jak ciągłe nadmierne wykorzystywanie zwierząt przez nielegalne pozyskiwanie oraz łowiectwo i rybołówstwo, zagrażające równowadze środowiska.

Zagrożenia te są spotęgowane zmianami na obszarach rzek i jezior (takimi jak tamy i pobór wody), występowaniem inwazyjnych gatunków obcych i zmianą klimatu. Porzucanie gruntów rolnych przyczynia się do nieprzerwanego zanikania siedlisk półnaturalnych, jak użytki zielone, i zmniejszenia liczby występujących tam gatunków, np. motyli i ptaków krajobrazu rolniczego.

Prognozy

Raport opisuje pewne pozytywne działania — przede wszystkim w skali krajowej lub regionalnej. Zanotowano poprawę w przypadku szeregu gatunków i siedlisk, jak choćby żaby dalmatyńskiej w Szwecji, lagun przybrzeżnych we Francji czy orłosępa na obszarze całej UE. Sieć Natura 2000 ma korzystny wpływ na liczne gatunki i siedliska. Na przykład siedliska przybrzeżne i wydmowe, które zostały objęte lepszą ochroną w ramach programu Natura 2000, mają lepszy stan ochrony niż siedliska o słabszej lub marginalnej ochronie.

Dzięki nowej  unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030  oraz strategii „od pola do stołu”, będących elementami Europejskiego Zielonego Ładu, pojawia się też nadzieja z politycznego punktu widzenia. Strategia bioróżnorodności ma na celu wzmocnienie i powiększenie sieci chronionych obszarów, ustalenie planu odbudowy zdegradowanych ekosystemów oraz zagwarantowanie, że ekosystemy pozostaną zdrowe, odporne na zmianę klimatu, wysoce bioróżnorodne i zapewnią wiele funkcji niezbędnych dla dobrobytu i dobrostanu obywateli.

Niezależnie od tych działań politycznych konieczna jest poprawa prowadzenia monitoringu przez państwa członkowskie, dla wsparcia ustalonych celów. Obecnie wciąż istnieje wiele luk w danych, zwłaszcza w odniesieniu do gatunków i siedlisk morskich. Większa ilość danych potrzebna jest także do pełnej oceny roli sieci Natura 2000. Wreszcie należy znacznie poprawić wdrażanie przepisów europejskich.

Stan ochrony i tendencje

  • Prawie połowa (47%) z 463 gatunków ptaków w UE jest w dobrym stanie — to o 5% mniej niż w poprzednim okresie sprawozdawczym (2008–2012). Odsetek ptaków, których stan określa się jako słaby albo zły, w ciągu ubiegłych sześciu lat wzrósł o 7% i osiągnął łączną wartość 39%.
  • Na poziomie krajowym około 50% tendencji wzrostowych populacji dotyczy przede wszystkim ptaków wodno-błotnych i morskich, dla których wyznaczono obszary w ramach programu Natura 2000 — są to m.in. kazarka rdzawa i nurnik zwyczajny. Największy odsetek doniesień o tendencjach wzrostowych populacji dotyczy ptaków lęgowych, takich jak żuraw i kania ruda. Wynika to z wdrażania ochrony lub przywracania siedlisk oraz uzupełniania wiedzy, lepszego monitorowania i zwiększania świadomości.
  • Dobry stan ochrony stwierdzono jedynie w przypadku 15% ocen siedlisk, a 81% ma słaby albo zły stan ochrony w UE. Siedliska w obrębie użytków zielonych, wydm, torfowisk, trzęsawisk i torfowisk niskich wykazują silnie pogarszające się tendencje stanu ochrony, podczas gdy najbardziej poprawia się sytuacja lasów. W porównaniu z poprzednim okresem sprawozdawczym odsetek siedlisk o złym stanie ochrony wzrósł o 6%.
  • Na obszarach morskich odsetek ocen z nieznanym stanem ochrony jest wysoki, co odzwierciedla ogólny brak danych o gatunkach.
  • W UE około jednej czwartej gatunków ma dobry stan ochrony, co stanowi wzrost o 4% względem poprzedniego okresu sprawozdawczego. Najwyższy odsetek dobrego stanu ochrony (35%) występuje w przypadku gadów i roślin naczyniowych, takich jak jaszczurka sycylijska, połoz podkowiasty, rzepik szczeciniasty czy goryczka żółta.

Kontekst

Dyrektywy europejskie dotyczące przyrody — dyrektywa siedliskowa i dyrektywa ptasia — wymagają prowadzenia działań na rzecz ochrony ponad 2000 gatunków i siedlisk w całej UE.

Ocena przeprowadzona przez EEA na podstawie danych zgłaszanych przez państwa członkowskie to największe w Europie i najszerzej zakrojone działanie w zakresie gromadzenia danych o stanie środowiska naturalnego i sprawozdawczości. W całej UE w procesie tym uczestniczyło ponad 220 000 osób (60% stanowili ochotnicy).

Analizowane dane mają na celu identyfikację sukcesów i niedociągnięć w zakresie ochrony przyrody, głównych presji i zagrożeń, a także obecnego stanu środków służących do realizacji celów ochrony.

Permalinks

Geographic coverage

Temporal coverage

Akcje Dokumentu