Zdrowe środowisko jest niezbędne dla zrównoważonej gospodarki i sprawiedliwego społeczeństwa

Zmień język:
Article Opublikowane 2019-03-19 Ostatnio modyfikowane 2019-07-03
5 min read
Nasza planeta stoi w obliczu bezprecedensowych wyzwań dla środowiska i klimatu, które zagrażają naszemu dobrostanowi. Na podjęcie zdecydowanych działań nie jest jednak za późno. Zadanie to może wydawać się przytłaczające, ale nadal istnieje możliwość odwrócenia niektórych negatywnych trendów, adaptacji dla zminimalizowania szkód , odbudowy kluczowych ekosystemów i bardziej skutecznej ochrony tych, które wciąż mamy. W celu osiągnięcia długoterminowej zrównoważoności musimy traktować środowisko, klimat, gospodarkę i społeczeństwo jako nierozłączne części tego samego podmiotu.

 Image © Salvatore Petrantoni, WaterPIX /EEA

Zmiana jest stałą cechą naszej planety. Lądy, oceany, atmosfera, klimat i życie na ziemi zawsze się zmieniały. Obecne zmiany wyróżnia ich bezprecedensowe tempo i skala, a także napędzające je czynniki. Ekstremalne zjawiska, takie jak występujące niegdyś raz na sto lat burze, fale upałów, powodzie i susze, stały się naszą nową rzeczywistością. Nagłówki prasowe na całym świecie wskazują na kryzys klimatyczny i środowiskowy, który ma wpływ na przyszłość naszego gatunku. 

Klimat na świecie się zmienia, a zmiana ta jest wynikiem działalności człowieka

Niezależnie od tego, jaki termin będziemy stosować – „nasza nowa rzeczywistość” lub „liczne kryzysy” – fakty są jasne. Klimat na świecie się zmienia, a zmiana ta jest wynikiem działalności człowieka. Zależność naszych gospodarek od paliw kopalnych, praktyki użytkowania ziemi i globalne wylesianie zwiększają stężenie gazów cieplarnianych w atmosferze, co z kolei zmienia globalny klimat. Oczywiste jest również, że zmiana klimatu wywiera wpływ na wszystkich i wszystkie zakątki naszej planety, w tym Europę. Niektóre społeczności mogą być narażone na intensywne fale upałów i susze, podczas gdy inne mogą borykać się z częstszymi i poważniejszymi burzami. Zmiany klimatu mają wpływ na ludzi, przyrodę i gospodarkę.

Tracimy różnorodność biologiczną w niespotykanym dotąd tempie

Nauka  potwierdza, że różnorodność życia na Ziemi ginie w niezwykle szybkim tempie. Każdego roku ginie wiele gatunków, ponieważ ich siedliska są nieustannie niszczone, rozdrabniane lub zanieczyszczane. Populacje niektórych gatunków, w tym owadów zapylających takich jak pszczoły i motyle, które mają zasadnicze znaczenie dla naszego dobrostanu, zmniejszyły się dramatycznie ze względu na powszechne stosowanie pestycydów. Zanieczyszczenia generowane przez działalność gospodarczą kumulują się w środowisku, ograniczając zdolność ekosystemów do regeneracji i świadczenia nam kluczowych usług. Degradacja środowiska wpływa nie tylko na rośliny i zwierzęta, ale także na ludzi.

Systemy konsumpcji i produkcji są niezrównoważone

XXI wiek naznaczony jest także przez kryzys gospodarczy i finansowy. Badania potwierdzają, że nie da się utrzymać naszego systemu konsumpcji i produkcji. Liniowy model gospodarczy – przekształcenie surowców w towary używane, a następnie wyrzucane – prowadzi nie tylko do akumulacji zanieczyszczeń i odpadów, ale także do globalnego konkurowania o zasoby naturalne. Sieci globalne mogą rozpowszechniać więcej niż materiały, towary i substancje zanieczyszczające: kryzys finansowy w jednym kraju może rozprzestrzenić się na całym świecie i doprowadzić do wieloletniej stagnacji i recesji gospodarki.

Oczywiste jest również to, że korzyści płynące ze wzrostu gospodarczego nie są dzielone równo na świecie. Poziom dochodów znacznie różni się w poszczególnych krajach, regionach i miastach. Nawet w Europie, gdzie poziom życia jest znacznie wyższy od średniej globalnej, istnieją społeczności i grupy, których dochody kształtują się poniżej progu ubóstwa. Niestety niektóre z tych społeczności i osób są również bardziej narażone na zagrożenia środowiskowe. Najczęściej żyją one na obszarach narażonych na zanieczyszczenie powietrza i powodzie oraz w domach o izolacji niewystarczającej, by chronić ich przed ekstremalnym zimnem czy upałem. Grupy w korzystniejszej sytuacji rzadziej ponoszą takie koszty.

Jeżeli obecne trendy utrzymają się, przyszłe pokolenia będą musiały zmierzyć się z bardziej ekstremalnymi temperaturami, zjawiskami pogodowymi, mniejszą liczbą gatunków, rosnącym niedoborem zasobów i większym zanieczyszczeniem, niezależnie od kraju i poziomu dochodów. Biorąc pod uwagę tę perspektywę, nie dziwi fakt, że tysiące młodych Europejczyków demonstruje na ulicach, wzywając decydentów do podjęcia bardziej ambitnych i skutecznych działań na rzecz łagodzenia zmian klimatu.

Inna przyszłość jest możliwa

W ciągu ostatnich 40 lat w Europie wprowadzono strategie polityczne mające na celu rozwiązanie konkretnych problemów, takich jak zanieczyszczenie powietrza i zanieczyszczenie wody. Niektóre z tych obszarów polityki przyniosły imponujące wyniki. Europejczycy mają czystsze powietrze i czystsze wody w kąpieliskach. Większa część odpadów komunalnych jest poddawana recyklingowi. W coraz większym stopniu chronione są obszary lądowe i morskie. Unia Europejska ogranicza emisje gazów cieplarnianych w porównaniu z poziomem z 1990 r. Zainwestowano miliardy euro w bardziej przyjazne miasta i mobilność zgodną z zasadami zrównoważonego rozwoju. Gwałtownie wzrosła ilość energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych

W tym okresie poszerzyła się również nasza wiedza na temat środowiska i jego zrozumienie, z naciskiem na fakt, że wszyscy ludzie, środowisko i gospodarka są częścią tego samego systemu. W ciągu 25 lat swojego istnienia Europejska Agencja Środowiska łączyła i rozwijała te dziedziny wiedzy, aby zwiększyć nasze systemowe zrozumienie sytuacji. Ludzie nie mogą żyć dobrze, jeśli środowisko i gospodarka są w złym stanie. Nierówności w podziale korzyści, takich

 jak bogactwo gospodarcze i czystsze powietrze, a także koszty, w tym zanieczyszczenie i utrata plonów z powodu suszy, będą nadal powodować niepokoje społeczne.

Nie wszystkim łatwo zaakceptować te fakty. Na podobnej zasadzie może być trudno zmienić ugruntowaną strukturę zarządzania, nawyki i preferencje konsumentów. Mimo to, pomimo skali tego zadania, wciąż istnieje możliwość zbudowania zrównoważonej przyszłości. Wiąże się to z zaprzestaniem obecnych praktyk, czyli ograniczenie szkodliwych dla środowiska dotacji oraz stopniowe wycofywanie i zakazanie stosowania technologii zanieczyszczających, przy jednoczesnym wspieraniu zrównoważonych alternatyw i społeczności, których dotyczą zmiany. Neutralna pod względem emisji dwutlenku węgla gospodarka o obiegu zamkniętym może zmniejszyć zapotrzebowanie na nasz kapitał naturalny i ograniczyć wzrost temperatury na świecie. Zmiana kierunku, w którym zmierzamy, będzie również wymagać przekształcenia przyzwyczajeń i zachowań, na przykład sposobu, w jakim się poruszamy i co jemy. Mamy dostęp do wiedzy umożliwiającej ukierunkowanie tego przejścia na zrównoważoność. Takie zmiany cieszą się coraz większym poparciem społecznym. Teraz musimy przyjąć na siebie odpowiedzialność i przyspieszyć tę zmianę.

Hans Bruyninckx

Dyrektor wykonawczy EEA

Publikacja wydana w marcu 2019 r. dla biuletynu EEA nr 01/2019

Powiązane treści

Wiadomości i artykuły

Powiązane wskaźniki

Temporal coverage

Akcje Dokumentu
Artykuły
Menu
Prenumeraty
Zarejestruj się, aby otrzymywać nasze raporty (w formie drukowanej i/lub elektronicznej) oraz kwartalne e-biuletyny
Śledź nasze działania