Έδαφος

Αλλαγή γλώσσας
Σελίδα Τελευταία τροποποίηση : 10/01/2017 16:38
Το έδαφος στηρίζει την παραγωγή του 90 % του συνόλου των τροφίμων, ζωοτροφών, ινών και καυσίμων και παρέχει πρώτες ύλες για δραστηριότητες που εκτείνονται από τη φυτοκομία μέχρι τα δομικά έργα. Το έδαφος έχει επίσης καθοριστική σημασία για την υγεία των οικοσυστημάτων: καθαρίζει και ρυθμίζει τα ύδατα και αποτελεί ένα είδος κινητήριας δύναμης για τους κύκλους των θρεπτικών συστατικών, καθώς και δεξαμενή γονιδίων και ειδών που στηρίζει τη βιοποικιλότητα. Είναι μια παγκόσμια δεξαμενή απορρόφησης άνθρακα με σημαντικότατο ρόλο στη δυνητική επιβράδυνση της κλιματικής αλλαγής και των επιπτώσεών της. Επιπλέον, μέσω της συντήρησηςστοιχείων του παρελθόντος μας, το έδαφος αποτελεί σημαντικό στοιχείο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Ωστόσο, το έδαφος είναι αποδέκτης διαρκών και συχνά αντικρουόμενων απαιτήσεων από την κοινωνία μας. Η ικανότητα του εδάφους να παρέχει υπηρεσίες οικοσυστήματος -ως πηγή παραγωγής τροφίμων, ως δεξαμενή βιοποικιλότητας και ως ρυθμιστής αερίων, υδάτων και θρεπτικών στοιχείων- βρίσκεται επομένως υπό πίεση. Τα παρατηρούμενα ποσοστά σφράγισης του εδάφους, διάβρωσης, μείωσης της οργανικής ύλης και ρύπανσης συνεπάγονται τον περιορισμό της ανθεκτικότητας και της ικανότητάς του να απορροφά τις αλλαγές στις οποίες εκτίθεται.

Εντός της χρονικής διάρκειας μιας ανθρώπινης γενιάς, το έδαφος μπορεί να θεωρείται μη ανανεώσιμος πόρος. Ως κοινωνία οφείλουμε να διαχειριστούμε τη βιωσιμότητά του προκειμένου να μπορούμε να απολαμβάνουμε να οφέλη του. Παρά το μεγάλο εύρος των δραστηριοτήτων που εξαρτώνται εν τέλει από αυτό, δεν υπάρχει ειδική νομοθεσία της ΕΕ για το έδαφος. Μέχρι σήμερα, και σε αντίθεση με το νερό και τον αέρα, η προστασία του εδάφους αντιμετωπίζεται έμμεσα ή στο πλαίσιο τομεακών πολιτικών: γεωργία και δασοκομία, ενέργεια, νερό, κλιματική αλλαγή, προστασία της φύσης, απόβλητα και χημικά. Η έλλειψη συνεκτικής πολιτικής για το έδαφος σε επίπεδο ΕΕ αντικατοπτρίζεται επίσης στην ανεπάρκεια εναρμονισμένων δεδομένων για το έδαφος.

Παρά ταύτα, τα τελευταία δέκα χρόνια έχει σημειωθεί πρόοδος σε ό,τι αφορά τις προσπάθειες για ανάπτυξη πολιτικής και συντονισμένων δεδομένων. Η θεματική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το έδαφος τονίζει από το 2006 την ανάγκη προστασίας του εδάφους προκειμένου αυτό να λειτουργεί ως ουσιαστικό στοιχείο της βιώσιμης ανάπτυξης. Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα ζητήματα του εδάφους αντιμετωπίζονται υπό το ευρύτερο πρίσμα της υποβάθμισης των γαιών (και περιορίζονται μέχρι τώρα στις περιοχές με ξηρά εδάφη) από τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση της απερήμωσης (σύμβαση UNCCD). Πιο πρόσφατα, η έννοια της διατήρησης των λειτουργιών του εδάφους ενσωματώθηκε στην έννοια της ουδετερότητας ως προς την υποβάθμιση των γαιών, η οποία υπάγεται στους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης που συμφωνήθηκαν από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 2015. Οι στόχοι της βιώσιμης ανάπτυξης αφορούν επίσης ζητήματα όπως η ποιότητα του εδάφους, η ρύπανση του εδάφους και η διαχείριση χημικών και αποβλήτων. Η υλοποίηση των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό όχημα για την εφαρμογή μέτρων προστασίας του εδάφους στην Ευρώπη. Οι προσπάθειες για την εναρμόνιση και την προτυποποίηση των πληροφοριών σχετικά με το έδαφος για δημόσια χρήση προχωρούν επίσης, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο ΕΟΠ εκπονεί αξιολογήσεις βάσει δεικτών σε μια σειρά ζητημάτων σχετικά με τη χρήση της γης και του εδάφους στο πλαίσιο της θεματικής ομάδας για τους δείκτες σχετικά με τη χρήση γης και το έδαφος (ομάδα δεικτών LSI). Η ομάδα δεικτών LSI περιλαμβάνει δείκτες για την κατάληψη γης, για τη θωράκιση του εδάφους, για τη διαχείριση μολυσμένων τόπων, για την υγρασία του εδάφους, για τη διάβρωση του εδάφους και για τον οργανικό άνθρακα του εδάφους. Προγραμματίζονται επίσης δείκτες για τον κατακερματισμό και την ανακύκλωση των γαιών. Οι υπηρεσίες παρακολούθησης της ξηράς μέσω του συστήματος Copernicus διευκολύνουν τις τακτικές επικαιροποιήσεις διαφόρων από αυτούς τους δείκτες. Ο ΕΟΠ δημοσιεύει επίσης ειδικές αξιολογήσεις επί συγκεκριμένων θεμάτων σχετικών με το έδαφος, όπως η αποδοτικότητα των εδαφικών πόρων σε αστικές περιοχές ή τα φορτία θρεπτικών ουσιών στο έδαφος και μετάλλων στο περιβάλλον.

Ανάλογα με το θέμα, ο ΕΟΠ συνεργάζεται με συναδέλφους από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ιδίως το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) και τη ΓΔ Περιβάλλοντος), με εκπροσώπους του δικτύου Eionet από το εθνικό κέντρο αναφοράς για το έδαφος, τις χρήσεις γης και τη χωροταξία, ή άλλα ευρωπαϊκά δίκτυα και εμπειρογνώμονες. Στους παγκόσμιους εταίρους περιλαμβάνονται η Γραμματεία της Σύμβασης UNCCD, η Παγκόσμια Σύμπραξη για το Έδαφος, η Παγκόσμια Πρωτοβουλία για τους Δείκτες Γης (που διευκολύνεται μέσω του UN-Habitat) και το πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον.

Το έργο του ΕΟΠ στον συγκεκριμένο θεματικό τομέα έχει υποστηριχθεί από τα σχετικά Ευρωπαϊκά Θεματικά Κέντρα (ΕΘΚ) ήδη από το 1996. Το ΕΘΚ για τα αστικά συστήματα, τα συστήματα γης και εδάφους (ETC/ULS), το οποίο δραστηριοποιείται από το 2014, στηρίζει σήμερα το έργο του ΕΟΠ για τα εδάφη. Το 2007, οι δραστηριότητες που αφορούν τα δεδομένα για το έδαφος μεταφέρθηκαν στο Ευρωπαϊκό κέντρο δεδομένων για το έδαφος του JRC.

Συναφές περιεχόμενο

Συναφείς δείκτες

Progress in management of contaminated sites Progress in management of contaminated sites Local soil contamination in 2011 was estimated at 2.5 million potentially contaminated sites in the EEA-39, of which about 45 % have been identified to date. About one third of an estimated total of 342 000 contaminated sites in the EEA-39 have already been identified and about 15 % of these 342 000 sites have been remediated. However, there are substantial differences in the underlying site definitions and interpretations that are used in different countries.   Four management steps are defined for the management and control of local soil contamination, namely site identification (or preliminary studies), preliminary investigations, main site investigations, and implementation of risk reduction measures. Progress with each of these steps provides evidence that countries are identifying potentially contaminated sites, verifying if these sites are actually contaminated and implementing remediation measures where these are required. Some countries have defined targets for the different steps.   Thirty of the 39 countries surveyed maintain comprehensive inventories for contaminated sites: 24 countries have central national data inventories, while six countries, namely Belgium, Bosnia-Herzegovina, Germany, Greece, Italy and Sweden, manage their inventories at the regional level. Almost all of the inventories include information on polluting activities, potentially contaminated sites and contaminated sites.   Contaminated soil continues to be commonly managed using “traditional” techniques, e.g. excavation and off-site disposal, which accounts for about one third of management practices. In-situ and ex-situ remediation techniques for contaminated soil are applied more or less equally.   Overall, the production sectors contribute more to local soil contamination than the service sectors, while mining activities are important sources of soil contamination in some countries. In the production sector, metal industries are reported as most polluting whereas the textile, leather, wood and paper industries are minor contributors to local soil contamination. Gasoline stations are the most frequently reported sources of contamination for the service sector.   The relative importance of different contaminants is similar for both liquid and solid matrices. The most frequent contaminants are mineral oils and heavy metals. Generally, phenols and cyanides make a negligible overall contribution to total contamination.   On average, 42 % of the total expenditure on the management of contaminated sites comes from public budgets. Annual national expenditures for the management of contaminated sites are on average about EUR 10.7 per capita. This corresponds to an average of 0.041 % of the national GDP. Around 81 % of the annual national expenditures for the management of contaminated sites is spent on remediation measures, while only 15 % is spent on site investigations. It should be noted that all results derive from data provided by 27 (out of 39) countries that returned the questionnaire, and not all countries answered all questions.

Βλ. επίσης

Geographic coverage

Albania, Armenia, Austria, Azerbaijan, Belarus, Belgium, Bosnia and Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Cyprus, Czechia, Denmark, Estonia, Finland, France, Georgia, Germany, Greece, Hungary, Iceland, Ireland, Italy, Kazakhstan, Kosovo, Kyrgyzstan, Latvia, Liechtenstein, Lithuania, Luxembourg, Macedonia, Malta, Moldova, Monaco, Montenegro, Netherlands, Norway, Poland, Portugal, Romania, Russia, San Marino, Serbia, Slovakia, Slovenia, Spain, Sweden, Switzerland, Tajikistan, Turkey, Turkmenistan, Ukraine, United Kingdom, Uzbekistan
Συνδρομές
Εγγραφή για να λαμβάνετε τις εκθέσεις μας (σε έντυπη ή/και ηλεκτρονική μορφή) και το τριμηνιαίο ηλεκτρονικό ενημερωτικό δελτίο μας.
Ακολουθήστε μας
 
 
 
 
 
Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ)
Kongens Nytorv 6
1050 Copenhagen K
Δανία
Τηλέφωνο: + +45 3336 7100