Zmiany klimatu

Prawdopodobnie najważniejszym czynnikiem odpowiedzialnym za ocieplenie następujące od połowy XX w. jest obserwowany wzrost stężenia gazów cieplarnianych spowodowany emisjami pochodzącymi z działalności człowieka. W ciągu ostatnich 150 lat globalna temperatura podwyższyła się o około 0,8ºC i przewiduje się, że będzie nadal wzrastać.

Wzrost o więcej niż 2°C powyżej temperatur z okresu przedindustrialnego zwiększa ryzyko niebezpiecznych zmian w globalnym systemie przyrodniczym i cywilizacyjnym. W Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) wyznaczono cel ograniczenia wzrostu średniej globalnej temperatury w stosunku do okresu przedindustrialnego do wartości poniżej 2°C.

Jak możemy to osiągnąć? Musimy zatrzymać wzrost globalnej emisji gazów cieplarnianych w tym dziesięcioleciu, a do 2050 r. ograniczyć ją o 50% w stosunku do poziomu z 1990 r. Biorąc pod uwagę wysiłki, których muszą dokonywać kraje rozwijające się, UE wspiera cel zmniejszenia do 2050 r. swojej emisji gazów cieplarnianych o 80–95% (w stosunku do roku 1990).

Nawet jeśli polityka i inicjatywy zmierzające do zmniejszenia emisji okażą się skuteczne, niektórych zmian klimatu nie da się uniknąć; dlatego potrzebne są strategie i działania w celu przystosowania się do ich skutków.

Wprowadzenie

Skutki i zagrożenia

W Europie największe wzrosty temperatury obserwuje się na południu i w rejonie Arktyki; największy spadek opadów występuje na południu Europy, przy wzroście na północy i północnym zachodzie. Przewidywane nasilenie intensywności i częstotliwości fal upałów i powodzi oraz zmiany w występowaniu niektórych chorób zakaźnych i pyłków będą oddziaływać negatywnie na zdrowie ludzi.

Zmiany klimatu stwarzają dodatkową presję na ekosystemy, prowadząc do przesuwania się wielu gatunków roślin i zwierząt na północ i w strefy położone wyżej. Ma to negatywne skutki dla rolnictwa, leśnictwa, produkcji energii, turystyki i infrastruktury w ogóle.

Wśród regionów Europy szczególnie narażonych na konsekwencje zmian klimatu można wymienić:

• południową Europę i basen Morza Śródziemnego (z uwagi na coraz częstsze fale upałów i suszy);
• tereny górskie (z uwagi na coraz większe topnienie śniegu i lodu);
• strefy przybrzeżne, delty i tereny zalewowe (z powodu wzrostu poziomu mórz, coraz częstszych silnych opadów deszczu, powodzi i burz);
• daleką północ Europy i Arktykę (ze względu na wzrost temperatur i topnienie lodu).

Przyczyny zmian klimatu wywołanych działalnością człowieka

Gazy cieplarniane emitowane są zarówno w naturalnych procesach, jak i podczas działalności człowieka, przy czym najważniejszym naturalnym gazem cieplarnianym występującym w atmosferze jest para wodna. Działalność człowieka powoduje uwalnianie się do atmosfery dużych ilości innych gazów cieplarnianych, zwiększając stężenie tych gazów w atmosferze i tym samym nasilając efekt cieplarniany i ocieplenie klimatu.

Głównymi źródłami gazów cieplarnianych emitowanych przez człowieka są:

• spalanie paliw kopalnych (węgla, ropy naftowej i gazu) w elektrowniach, transporcie, przemyśle i gospodarstwach domowych (CO2);
• rolnictwo (CH4) oraz zmiany w użytkowaniu gruntów, takie jak wylesianie (CO2);
• składowanie odpadów (CH4);
• stosowanie przemysłowych gazów fluorowanych.

Polityka UE

Oto kilka inicjatyw UE zmierzających do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych:

• ratyfikacja protokołu z Kioto: wzywa on 15 państw członkowskich UE (UE-15) do zmniejszenia w latach 2008–2012 ich łącznej emisji do 8% poniżej poziomów z 1990 r.;
• stała poprawa efektywności energetycznej szeregu różnych urządzeń i artykułów gospodarstwa domowego;
• zobowiązanie do korzystania w coraz większym stopniu z odnawialnych źródeł energii, takich jak wiatr, słońce, woda i biomasa, oraz z paliw transportowych z odnawialnych źródeł energii, np. biopaliw;
• wspieranie opracowywania technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS), aby można było wychwytywać i składować CO2 emitowany przez elektrownie i inne duże instalacje;
• działanie poprzez europejski system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), stanowiący najważniejsze unijne narzędzie służące zmniejszaniu emisji gazów cieplarnianych pochodzących z przemysłu.

Pakiet klimatyczno-energetyczny UE z 2009 r. jest wiążącym uregulowaniem prawnym dotyczącym realizacji do 2020 r. celów 20-20-20: obniżenia emisji gazów cieplarnianych w UE o co najmniej 20% w stosunku do roku 1990, zwiększenia do 20% udziału energii ze źródeł odnawialnych w koszyku energetycznym UE oraz 20-procentowego zmniejszenia pierwotnego zużycia energii w porównaniu z poziomami planowanymi.

UE włącza także przystosowanie się do zmian klimatu do głównego nurtu unijnej polityki; do 2013 r. zostanie wdrożona kompleksowa unijna strategia adaptacji, która zwiększy odporność Europy na zmiany klimatu. W 2012 r. UE uruchomi nowy system informacyjny poświęcony skutkom zmian klimatu, narażenia na nie i przystosowywaniu się do nich.

Więcej informacji o polityce w zakresie zmian klimatu

Działalność Europejskiej Agencji Środowiska

Europejska Agencja Środowiska, dostarczając informacji o zmianach klimatu w Europie, wspiera wdrażanie przepisów dotyczących łagodzenia zmian klimatu w Europie i działań dostosowawczych, ocenę unijnej polityki oraz rozwój długoterminowych strategii łagodzenia zmian klimatu i przystosowywania się do nich. Informacje Europejskiej Agencji Środowiska (dane, wskaźniki, oceny, prognozy) skupiają się na łagodzeniu zmian klimatu (tendencje w zakresie emisji gazów cieplarnianych, prognozy, polityka i instrumenty), a także na skutkach tych zmian i działaniach dostosowawczych w Europie. Europejska Agencja Środowiska utrzymuje europejskie centrum danych o zmianach klimatu, a od 2012 r. będzie zarządzać unijnym repozytorium informacji na temat skutków zmian klimatu, narażenia na te zmiany i przystosowywania się do nich.

Europejska Agencja Środowiska współpracuje ściśle z Komisją Europejską (Dyrekcją Generalną ds. Działań w dziedzinie Klimatu, Wspólnym Centrum Badawczym, Eurostatem), ekspertami z europejskich centrów tematycznych ds. powietrza i zmian klimatu (ETC/ACM) oraz ds. skutków zmian klimatu, narażenia na zmiany i działań przystosowawczych (ETC/CCA), a także z krajami zrzeszonymi w sieci partnerskiej Agencji (Eionet).

Najważniejsze działania i materiały to m.in.:

• coroczne opracowywanie i publikacja wykazu gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej;
• coroczna ocena postępów UE i państw europejskich w dążeniu do realizacji celów z Kioto i celów na 2020 r.;
• analiza dodatkowych korzyści wynikających z polityki dotyczącej zmian klimatu i jakości powietrza;
• ocena skutków zmian klimatu w Europie;
• analiza zagadnień związanych ze zmianami klimatu i przystosowaniem się do nich w różnych sektorach, w tym przegląd działań przystosowawczych poszczególnych krajów;
• analiza narażenia konkretnych regionów na zmiany klimatu.

Europejska Agencja Środowiska stanowi europejskie centrum danych o emisji gazów cieplarnianych i skutkach zmian klimatu, narażenia na zmiany i przystosowywaniu się do nich, a od 2012 r. będzie prowadzić unijne repozytorium informacji na temat skutków zmian klimatu, narażenia na nie i działań przystosowawczych.

Więcej informacji o działalności Europejskiej Agencji Środowiska

Powiązane łącza

• Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu
• Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu
• Komisja Europejska – Dyrekcja Generalna ds. Działań w dziedzinie Klimatu
• Europejskie Centrum Tematyczne ds. Powietrza i Zmiany Klimatu
• Europejskie Centrum Tematyczne ds. Skutków Zmiany Klimatu, Narażenia na Zmiany i Działań Przystosowawczych