Προσωπικά εργαλεία

Κοινοποιήσεις
Πάρτε τις κοινοποιήσεις σχετικά με τις νέες εκθέσεις και τα προϊόντα. Συχνότητα:3-4 μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου / μήνα
Συνδρομές
Εγγραφή για να λαμβάνετε τις εκθέσεις μας (σε έντυπη ή/και ηλεκτρονική μορφή) και το τριμηνιαίο ηλεκτρονικό ενημερωτικό δελτίο μας.
Ακολουθήστε μας
ΕικονίδιοTwitter Twitter
Facebook εικονίδιο Facebook
YouTube εικονίδιο YouTube channel
RSS λογότυπο RSS Feeds
Περισσότερα

Write to us Write to us

For the public:


For media and journalists:

Contact EEA staff
Contact the web team
FAQ

Call us Call us

Reception:

Phone: (+45) 33 36 71 00
Fax: (+45) 33 36 71 99


επόμενο
προηγούμενο
στοιχεία
Βρίσκεστε εδώ: Αρχική Σελίδα / Άρθρα / Φονικοί γυμνοσάλιαγκες και άλλα αλλόχθονα είδη - Η βιοποικιλότητα της Ευρώπης εξαφανίζεται με ανησυχητικό ρυθμό

Φονικοί γυμνοσάλιαγκες και άλλα αλλόχθονα είδη - Η βιοποικιλότητα της Ευρώπης εξαφανίζεται με ανησυχητικό ρυθμό

Αλλαγή γλώσσας
Είναι, μήπως, η κηπουρική ένα από τα ενδιαφέροντά σας; Εάν ναι, και ζείτε στην Κεντρική ή τη Νότια Ευρώπη, ο «φονικός γυμνοσάλιαγκας» είναι ενδεχομένως ένας από τους προσωπικούς σας εχθρούς. Ο γυμνοσάλιαγκας, που επιτίθεται στα χόρτα και τα λαχανικά σας ανηλεώς, δείχνει να είναι απρόσβλητος σε μέτρα ελέγχου.

Ο φονικός γυμνοσάλιαγκας, ο οποίος είναι γνωστός με την επιστημονική ονομασία Arion lusitanicus, ονομάζεται, επίσης, και «ισπανικός γυμνοσάλιαγκας» επειδή είναι αυτόχθονο είδος της Ιβηρικής χερσονήσου. Ο σάλιαγκας είναι ερμαφρόδιτος και μπορεί να εξαπλωθεί πολύ γρήγορα. Όντας επιθετικότερος από τον τοπικό μαύρο γυμνοσάλιαγκα τρώει τους πιο αδύναμους γυμνοσάλιαγκες.

Ο φονικός γυμνοσάλιαγκας άρχισε να εξαπλώνεται στην Ευρώπη περίπου 30 χρόνια πριν, ταξιδεύοντας με την μορφή αυγών στο χώμα φυτών σε δοχεία. Η διαδρομή αυτή αποτελεί και σήμερα την κυριότερη πηγή προσβολής.

Ο φονικός γυμνοσάλιαγκας αποτελεί απλώς ένα παράδειγμα μίας πολύ μεγαλύτερης απειλής για την βιοποικιλότητα της Ευρώπης καθώς αλλόχθονα ή ξένα είδη εγκαθίστανται σε αυτήν και εξαπλώνονται σε ολόκληρη την ήπειρο ως αποτέλεσμα των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων. Οι περισσότεροι γυμνοσάλιαγκες καταφθάνουν ως λαθρεπιβάτες και μεταφέρονται ακουσίως σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη βιοποικιλότητα (UNCBD) αναγνωρίζει την απειλή των επεκτατικών αλλοχθόνων ειδών (ξένων χωροκατακτητικών ειδών) ως μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την βιοποικιλότητα παγκοσμίως.

Αλλόχθονα είδη άρχισαν να καταφθάνουν σε νέους τόπους από τότε που οι άνθρωποι άρχισαν να ταξιδεύουν και να επιδίδονται στο εμπόριο. Λόγω της αυξημένης εμπορικής δραστηριότητας, της εκμετάλλευσης και του αποικισμού, ήδη από το 1600 ξεκίνησε ουσιαστικά η εισβολή με αξιοσημείωτα είδη όπως οι καφέ αρουραίοι, που ήρθαν αρχικά με πλοία από την Ασία.

Περίπου 10.000 αλλόχθονα είδη έχουν καταγραφεί στην Ευρώπη. Ορισμένα από αυτά, όπως η πατάτα και η ντομάτα, εισήχθησαν σκόπιμα και παραμένουν σημαντικά από οικονομικής απόψεως μέχρι και σήμερα. Άλλα, όπως τα λεγόμενα «επεκτατικά αλλόχθονα είδη», δημιουργούν σοβαρά προβλήματα ως επιβλαβείς οργανισμοί (παράσιτα και ζιζάνια) στην κηπουρική, τη γεωργία και την δασοκομία, ως φορείς ασθενειών ή μέσα από την πρόκληση βλαβών σε κατασκευές όπως κτίρια και φράγματα.

Τα επεκτατικά αλλόχθονα είδη μπορούν, επίσης, να αλλοιώσουν τα οικοσυστήματα στα οποία διαβιούν και να επηρεάσουν άλλα είδη στα οικοσυστήματα αυτά. Για παράδειγμα, μία πρόσφατη μελέτη για το πολύγονον το άρρεν, που εισήχθη στην Ευρώπη κατά τον 19ο αιώνα από την ανατολική Ασία ως καλλωπιστικό φυτό, έδειξε ότι το ταχείας εξάπλωσης αυτό επεκτατικό φυτό προκαλεί σοβαρή βλάβη σε είδη φυτών και εντόμων στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Γαλλία.

Κόστος

Τα επεκτατικά αλλόχθονα είδη συχνά συνεπάγονται υψηλό οικονομικό κόστος για τους νέους τόπους διαβίωσης τους. Τα αλλόχθονα ζιζάνια μειώνουν τη γεωργική παραγωγή στην Ευρώπη και η κερατοκύστις της πτελέας (σκολύτης της πτελέας ή ασθένεια της φτελιάς που καλείται «ολλανδική»), που προκαλείται από έναν εισηγμένο μύκητα, έχει αφανίσει τις πτελέες στα δάση της Κεντρικής Ευρώπης. Ο αμερικανικός τεφρός σκίουρος (sciurus vulgaris), που εισήχθηκε στην Μεγάλη Βρετανία, όχι μόνο εκτοπίζει τον αυτόχθονα κοινό σκίουρο (sciurus vulgaris), μία επίπτωση που είναι δύσκολο να αποτιμηθεί με χρηματικούς όρους, προκαλεί, όμως, βλάβες στα κωνοφόρα δέντρα και μειώνει την αξία της ξυλείας τους.

Το κόστος από πλευράς βλάβης και μέτρων καταπολέμησης των επεκτατικών αλλοχθόνων ειδών στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει υπολογιστεί στα 80 δισεκατομμύρια ευρώ κατ’ έτος. Οι αρχικές εκτιμήσεις ανεβάζουν το κόστος στην Ευρώπη σε περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια ευρώ κατ’ έτος. Αυτό το μέγεθος δεν συμπεριλαμβάνει το κόστος κρίσιμων παθογόνων παραγόντων για τον άνθρωπο (όπως ο ιός της ανθρώπινης ανοσολογικής ανεπάρκειας, HIV ή η γρίππη) ή εξαιρετικές περιπτώσεις ξεσπάσματος κρουσμάτων ζωονόσων.

Τα μέτρα καταπολέμησης για τη μείωση (ή την εξόντωση) των καθιερωμένων επεκτατικών αλλοχθόνων ειδών είναι δύσκολα, επαχθή και δαπανηρά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει προγράμματα διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος στα κράτη μέλη μέσω του κανονισμού LIFE της ΕΕ. Τα κονδύλια του LIFE χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο για προγράμματα που αφορούν επεκτατικά αλλόχθονα είδη και ο προϋπολογισμός αυτήν την στιγμή προσεγγίζει τα 14 εκατομμύρια ευρώ ανά 3-ετείς περιόδους.

Βιοποικιλότητα – Το ευρύτερο πλαίσιο

Η βιοποικιλότητα αφορά την ποικιλία της ζωής στην γη. Αντιπροσωπεύει τον φυσικό πλούτο του πλανήτη και για τον λόγο αυτό αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της ύπαρξης και της ευημερίας μας. Υποστηρίζει πολλές βασικές λειτουργίες από τις οποίες εξαρτώμεθα όπως το νερό που πίνουμε και τον αέρα που αναπνέουμε. Βοηθά στην επικονίαση των καλλιεργειών, την προμήθεια τροφίμων που καταλήγουν στο τραπέζι μας, την ρύθμιση των καιρικών συνθηκών και την απορρύπανση των αποβλήτων μας.

Χωρίς την βιοποικιλότητα δεν θα ήμασταν σε θέση να επιζήσουμε. Με την έννοια αυτή μπορεί να ειδωθεί ως ένα ασφαλιστήριο συμβόλαιο που μας παρέχεται από τον πλανήτη μας. Η αξία της μπορεί να συγκριθεί μόνο με τις χρηματοοικονομικές αγορές όπου μία πληθώρα αποθεμάτων ειδών, όπως συμβαίνει με ένα διαφοροποιημένο σύνολο μετοχών επιχειρήσεων, μπορεί να παράσχει μία προάσπιση κατά των διαταραχών.

Σήμερα, η βιοποικιλότητα εξαφανίζεται σε ανησυχητικό βαθμό κυρίως λόγω του τρόπου με τον οποίο κακομεταχειριζόμαστε τη φύση για να στηρίξουμε την παραγωγή, την κατανάλωση και το εμπόριο στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία στην οποία ζούμε. Η απώλεια και ο κατακερματισμός των φυσικών οικοτόπων, που προκαλούνται από την αποψίλωση των δασών και των φυσικών περιοχών για την στέγαση, την κατασκευή δρόμων και την γεωργία, την αποστράγγιση των υγροτόπων και την κατασκευή φραγμάτων ποταμών για την γεωργία, καθώς και την εξαφάνιση των ψαριών από τις θάλασσες, αποτελούν το πρωταρχικό αίτιο για την απώλεια της βιοποικιλότητας.

Τα επεκτατικά αλλόχθονα είδη θεωρούνται από πολλούς οργανισμούς προστασίας της φύσης ως η δεύτερη μεγαλύτερη απειλή για την βιοποικιλότητα παγκοσμίως. Είτε εισάγονται σκοπίμως ή συμπτωματικά, αυτά τα είδη μπορούν να επιφέρουν καταστροφικές συνέπειες στους ανθρώπους, στα οικοσυστήματα και στα υπάρχοντα φυτικά και ζωικά είδη. Το πρόβλημα με τα επεκτατικά αλλόχθονα είδη αναμένεται να επιδεινωθεί τον ερχόμενο αιώνα μέσω της κλιματικής αλλαγής, της αύξησης του εμπορίου και του τουρισμού.

Άλλες μείζονες απειλές για την βιοποικιλότητα προέρχονται από τη ρύπανση, την κλιματική αλλαγή και την υπερεκμετάλλευση των πόρων. Δοθέντος ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός αναμένεται να αυξηθεί από τα 6,7 δισεκατομμύρια άτομα στα εννέα δισεκατομμύρια το 2050, αναμένεται, παράλληλα, να πολλαπλασιαστούν οι επιπτώσεις για την βιοποικιλότητα από τις σημερινές κύριες απειλές, καθώς και να αυξηθούν οι απώλειες.

Επεκτατικά αλλόχθονα είδη (IAS) και Ευρώπη – αυξημένες επιπτώσεις

Επεκτατικά αλλόχθονα είδη μπορούν να ανευρεθούν σε όλα τα οικοσυστήματα. Η παγκοσμιοποίηση, ιδιαίτερα η αύξηση του εμπορίου και του τουρισμού, έχουν ως αποτέλεσμα μία αιφνίδια αύξηση του αριθμού και του τύπου των αλλοχθόνων ειδών που καταφθάνουν στην Ευρώπη.

Οι θαλάσσιες και οι παράκτιες ζώνες επηρεάζονται δραστικά ως αποτέλεσμα της αύξησης των θαλάσσιων μεταφορών και της κατασκευής διωρύγων ανάμεσα σε απομονωμένες θάλασσες. Η διώρυγα του Σουέζ παραμένει σημαντική πηγή εισόδου νέων ειδών στην Μεσόγειο Θάλασσα. Η έκλυση υδάτινου έρματος από τα πλοία συνιστά μία τόσο σημαντική πηγή μεταφοράς νέων οργανισμών ώστε καταρτίστηκε η «Διεθνής σύμβαση για τον έλεγχο και την διαχείριση του υδάτινου έρματος και των ιζημάτων πλοίων» για την "αποφυγή, την ελαχιστοποίηση και εν τέλει την εξάλειψη της μεταφοράς επιβλαβών υδρόβιων οργανισμών και παθογόνων μικροοργανισμών» κατ’ αυτόν τον τρόπο.

Μέτρα καταπολέμησης

Η πιο αποτελεσματική άμυνα κατά των επεκτατικών αλλοχθόνων ειδών είναι η πρόληψη και, βασικά, οι συνοριακοί θαλάσσιοι περίπολοι που θα παρεμποδίζουν την εισαγωγή νέων ειδών. Ένα δεύτερο βήμα είναι η έγκαιρη ανίχνευση και καταπολέμηση.

Ένα απτό παράδειγμα είναι το γιγαντιαίο ηράκλειο το σφονδύλιο (Heracleum mantegazzianum), που εισήχθη στην Ευρώπη ως καλλωπιστικό φυτό τον 19ο αιώνα. Σήμερα, καταβάλλονται σημαντικές προσπάθειες ελέγχου του φυτού καθώς το είδος έχει εγκατασταθεί σε χορτολιβαδικές εκτάσεις, κατά μήκος σιδηροδρομικών γραμμών, ερεισμάτων δρόμων και παρόχθιων εκτάσεων. Με τον σχηματισμό πυκνών συστάδων, το ηράκλειο το σφονδύλιο συναγωνίζεται τα αυτοφυή φυτικά είδη. Είναι, επίσης, δηλητηριώδες και η άμεση δερματική επαφή μπορεί να προκαλέσει έντονα συμπτώματα δερματίτιδας. Σήμερα, το γιγαντιαίο ηράκλειο το σφονδύλιο το πιθανότερο είναι ότι δεν μπορεί να εκριζωθεί στην Ευρώπη αν και πρώιμες δράσεις (μέχρι την δεκαετία του 1950) θα είχαν ίσως καλύτερες προοπτικές.

Στο ίδιο πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε πρόσφατη ανακοίνωσή της για την βιοποικιλότητα υπογράμμισε την ανάγκη δημιουργίας ενός μηχανισμού «έγκαιρης προειδοποίησης» για τα επεκτατικά αλλόχθονα είδη. Ο ΕΟΠ, ανταποκρινόμενος σε αυτή την ανακοίνωση, μέσα από το δίκτυο των κρατών μελών του αλλά και των συνεργαζόμενων με αυτόν χωρών, σχεδιάζει να εγκαταστήσει ένα σύστημα πληροφοριών σε ευρωπαϊκή κλίμακα που θα προσδιορίζει, ανιχνεύει, αξιολογεί και θα ανταποκρίνεται σε νέες επεκτεινόμενες εισβολές.

Ο κατάλογος με τα πλέον καταζητούμενα είδη

Τα επεκτατικά αλλόχθονα είδη απαντώνται σε όλα τα σχήματα και μεγέθη. Ορισμένα έχουν διοχετευθεί σκοπίμως και είναι σημαντικά από οικονομική άποψη, άλλα έχουν μικρό αντίκτυπο, ενώ πολύ λίγα έχουν αποδειχθεί καταστροφικά. Κατά συνέπεια, ένα πρώτο βήμα για την ανάπτυξη μέτρων καταπολέμησης και διαχείρισης είναι ο προσδιορισμός των πιο επιθετικών ειδών, έτσι ώστε οι προσπάθειες να κατευθυνθούν προς αυτά τα είδη.

Προκειμένου να έχουμε μία καλύτερη κατανόηση των επεκτατικών αλλοχθόνων ειδών και των επιπτώσεών τους στην ευρωπαϊκή βιοποικιλότητα, ο ΕΟΠ, με την υποστήριξη ενός αριθμού εμπειρογνωμόνων, έχει δημιουργήσει έναν κατάλογο με τα χειρότερα επεκτατικά αλλόχθονα είδη που απειλούν τη βιοποικιλότητα στην Ευρώπη.

Ο κατάλογος, σήμερα, περιέχει, 163 είδη ή ομάδες ειδών. Τα είδη προστίθενται στον κατάλογο εάν είναι πολύ διαδεδομένα ή/και εάν δημιουργούν σημαντικά προβλήματα για τη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα στα νέα ενδιαιτήματά τους.

Τα είδη, που εμπεριέχονται στον κατάλογο, εκ των οποίων τα αγγειώδη φυτά είναι τα πιο συνηθισμένα με 39 καταχωρίσεις, έχουν σημαντική επίδραση στην τοπική βιοποικιλότητα στο επίπεδο της γενετικής, των ειδών ή των οικοσυστημάτων. Πολλά επηρεάζουν επίσης και την ανθρώπινη υγεία και την οικονομία. Από το 1950, κατά μέσο όρο, περισσότερα από ένα από τα απαριθμούμενα είδη εγκαθίσταται κατ’ έτος και δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η κατάσταση βελτιώνεται ( Σχήμα 1).

Τα είδη που εμπεριέχονται στον κατάλογο προέρχονται από πολλά διαφορετικά μέρη της υφηλίου και ειδικότερα από την Ασία και την Βόρειο Αμερική ( Σχήμα 2). Ωστόσο, πολλά άλλα είδη προέρχονται από ένα μέρος της Ευρώπης αλλά έχουν μεταφερθεί σε άλλα μέρη της ηπείρου.

Σχ. 1 / Εγκατάσταση των χείριστων επεκτατικών αλλοχθόνων ειδών που απειλούν τη βιοποικιλότητα στην ευρύτερη περιφέρεια της Ευρώπης. Πηγή: ΕΟΠ, 2007.

Σχ. 2 / Περιοχή προέλευσης χερσαίων ειδών και ειδών γλυκέων υδάτων που απαριθμούνται ως χείριστα επεκτατικά είδη και που απειλούν την βιοποικιλότητα στην Ευρώπη. Πηγή: ΕΟΠ, 2007.

Μελλοντικές προοπτικές

Στις αναγκαίες για την αντιμετώπιση των επεκτατικών αλλοχθόνων ειδών δράσεις συμπεριλαμβάνονται τα μέτρα διαχείρισης και αποκατάστασης, τα οποία είναι, συνήθως, δύσκολο να εφαρμοστούν ενώ είναι και δαπανηρά.

Για παράδειγμα τα μέτρα καταπολέμησης του φονικού γυμνοσάλιαγκα είναι επαχθή και συχνά έχουν μόνο τοπικές και προσωρινού χαρακτήρα επιπτώσεις. Εν τούτοις, παραμένουν σημαντικά.

Στην ΕΕ έχουν καταβληθεί προσπάθειες για την καταπολέμηση των επεκτατικών αλλοχθόνων ειδών μέσω της λήψης μέτρων διαχείρισης και αποκατάστασης που χρηματοδοτούνται από τον κανονισμό LIFE.

Ανάμεσα στα έτη 1992-2002, έχουν χορηγηθεί 40 εκατομμύρια ευρώ σε σχέδια που αφορούν τα επεκτατικά είδη και η εν λόγω επένδυση αυξάνεται. Η ΕΕ χρηματοδοτεί, επίσης, μελέτες για τα είδη αυτά στο πλαίσιο του «προγράμματος για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη».

Το πρόβλημα των επεκτατικών αλλοχθόνων ειδών δεν φαίνεται να εξαφανίζεται. Η παγκοσμιοποίηση και η κλιματική αλλαγή (είδη που μετακινούνται λόγω των μεταβολών που λαμβάνουν χώρα στο φυσικό ενδιαίτημά τους) σημαίνουν ότι ολοένα και περισσότεροι από εμάς θα έρθουν σε επαφή με αυτά τα είδη. Απαιτείται, κατά συνέπεια, να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση του κοινού και των πολιτικών παραγόντων προκειμένου να διατεθούν πόροι για τον έλεγχο των βασικών οδών εισαγωγής, την παρακολούθηση των επαπειλούμενων περιοχών για έγκαιρη ανίχνευση, καθώς και κατάλληλη προετοιμασία για την ανάληψη άμεσης δράσης ώστε να εξαλειφθούν τα ανεπιθύμητα είδη.

 

Παραπομπές

DAISIE, 2008. Delivering Alien Invasive Species Inventories for Europe.( Εκπόνηση Καταλόγων Απογραφής Επεκτατικών Αλλοχθόνων Ειδών για την Ευρώπη).

ΕΟΠ, 2007. Το περιβάλλον στην Ευρώπη – Τέταρτη αξιολόγηση. Κοπεγχάγη.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2006. Ανακοίνωση της Επιτροπής. Η ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας έως το 2010 και μετέπειτα. Η υποστήριξη των υπηρεσιών οικοσυστήματος με στόχο την ευημερία του ανθρώπου. COM/2006/0216 τελικό.

IMO, 2004. Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός. Συμβάσεις.

Kettunen, Genovesi, Gollash, Pagad, Starfinger, ten Brink & Shine, εργασία σε εξέλιξη.

Scalera, R., 2008. How much is Europe spending for invasive alien species? (Τι δαπανά η Ευρώπη για τα επεκτατικά αλλόχθονα είδη; Έκθεση προς τον ΕΟΠ)

Weidema, I.,2000. . Introduced Species in the Nordic Countries. (Εισηχθέντα είδη στις Σκανδιναβικές Χώρες). Nord Environment 2000:13.

Συναφές περιεχόμενο

Geographical coverage

[+] Show Map

Ενέργειες Εγγράφων

Σχόλια

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ)
Kongens Nytorv 6
1050 Copenhagen K
Δανία
Τηλέφωνο: + +45 3336 7100