Instrumenty polityki

Pakiet unijnych przepisów w zakresie ochrony środowiska uznaje się za jeden z najbardziej zaawansowanych na świecie. Jest skuteczny – jeśli jest w pełni wdrożony i egzekwowany. Gdyby nie on, nasze środowisko mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Doprowadziliśmy do oczyszczenia wody i powietrza, wycofania substancji niszczących powłokę ozonową i dwukrotnego wzrostu recyklingu odpadów. Nasze samochody wytwarzają mniej zanieczyszczeń. Bez usprawnień, jakie przyniosły katalizatory w ostatnich 20 latach, niektóre emitowane związki osiągnęłyby poziom dziesięciokrotnie wyższy od dzisiejszego.

Obecnie strategia zrównoważonego rozwoju UE zapewnia całościowe długofalowe ramy ukierunkowane na osiąganie synergii celów gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Wymogiem traktatu UE jest uwzględnienie ochrony środowiska podczas określania i wdrażania polityki wspólnotowej we wszystkich dziedzinach, takich jak energetyka, rolnictwo i transport. Owa „integracja środowiskowa” pomaga eliminować problemy już w zarodku, zamiast jedynie usuwać skutki.

UE opracowuje bardziej zintegrowane podejście do tworzenia polityki, zgodne z zasadami oceny wpływu i bardziej skutecznych regulacji. Dotyczy to także zaleceń w kierunku zwiększenia udziału opinii publicznej w zarządzaniu współdziałaniem pomiędzy nauką, technologiami i społeczeństwem — warunku zastosowania zasady zapobiegania.

Instrumenty rynkowe, takie jak zbywalne pozwolenia na emisję oraz podatki środowiskowe zdobywają coraz większe znaczenie w programie UE. Ich celem jest przedstawienie kosztów środowiskowych i zdrowotnych działalności gospodarczej w cenach rynkowych oraz wycena korzystania z zasobów naturalnych, takich jak powietrze, woda i gleba. Do najnowszych przykładów należy system handlu emisjami oraz zharmonizowane opodatkowanie środowiskowe, wprowadzone na przykład dyrektywą w sprawie opodatkowania produktów energetycznych oraz dyrektywą wprowadzającą eurowiniety w transporcie towarowym. Priorytetowym zagadnieniem jest także wyeliminowanie dotacji szkodliwych z punktu widzenia ochrony środowiska. Zielona księga dotycząca instrumentów rynkowych z 2007 r., służąca celom polityki w zakresie ochrony środowiska i w dziedzinach pokrewnych wskrzesza ideę reformy opodatkowania środowiskowego, tj. zastąpienia opodatkowania pracy opodatkowaniem środowiskowym.

„Socjalizm nie mówił prawdy o ekonomii. Kapitalizm być może nie mówi prawdy o ekologii” (Lester Brown, Fortune Brainstorm Conference, 2006 r.).