volgende
vorige
items

Article

Natuurbescherming in een veranderend klimaat: onze acties moeten zich richten op veerkracht

Taal wijzigen:
Article Gepubliceerd 04-04-2022 Laatst gewijzigd 10-05-2022
1 min read
Topics:
Van veranderingen in soortenhabitats en -gemeenschappen tot de beschikbaarheid van water en bloeiseizoenen, klimaatverandering heeft gevolgen voor ecosystemen en biodiversiteit. We vroegen professor dr. Beate Jessel, voorzitter van de Duitse federale dienst voor natuurbehoud, naar het verband tussen biodiversiteit en klimaatverandering en wat er kan worden gedaan om de veerkracht van de natuur in een veranderend klimaat te vergroten.

Wat is de impact van klimaatverandering op de natuur?

De klimaatverandering brengt grote veranderingen in de levensomstandigheden van veel soorten met zich mee door stijgende temperaturen, veranderingen in de verspreiding van neerslag en frequentere extreme weersomstandigheden zoals zware regenval, stormen, hittegolven en droogtes. Dit leidt tot een verschuiving van het verspreidingsgebied van veel soorten, veranderingen in de seizoensgebondenheid en de samenstelling van de soortengemeenschappen. Als gevolg van de lagere waterbeschikbaarheid in de zomer zijn soorten in waterrijke gebieden en waterlichamen bijzonder bedreigd. Zelfs loofbomen werden ernstig beschadigd of aangetast door de droogte in de zomers van 2018 en 2019 in Duitsland.

Voor sommige soorten die vroeger in dezelfde habitat voorkwamen, zoals de vlindersoort het pimpernelblauwtje (Phengaris teleius) en de plant die de rupsen daarvan eten, de grote pimpernel (Sanguisorba officinalis), verschuiven hun respectieve klimaatgeschikte habitats naar verschillende locaties. Dit leidt tot een ruimtelijke ontkoppeling en dus tot een afname van de vlinderpopulatie. Evenzo vindt ook temporele ontkoppeling plaats, bijvoorbeeld wanneer insecten eerder beginnen te vliegen voordat de bloemen waarmee zij zich voeden in bloei staan, of in het geval van de koekoek, waarvan de waardvogels beginnen te broeden vóór de terugkeer van de koekoek uit zijn winterverblijf. Bovendien kunnen soorten uit warmere regio’s, met inbegrip van soorten met een invasief potentieel, immigreren en de relatiestructuur tussen de soorten veranderen.

Kan de natuur ons oplossingen bieden om een aantal van deze effecten aan te pakken?

De natuur heeft een groot potentieel om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan. En er zijn allerlei ‘natuurlijke oplossingen’ die niet alleen de aanpassing 36 aan de klimaatverandering ondersteunen, maar ook meerdere synergieën opleveren. Zo verminderen bijvoorbeeld projecten voor het herstel van overstromingen het waterpeil in rivieren bij extreme overstromingen en dragen zij bovendien bij tot het vasthouden van nutriënten.

 

Op de natuur gebaseerde oplossingen zijn wereldwijd al een belangrijk onderdeel om de gevolgen van klimaatverandering aan te pakken. We beschikken over kennis, gegevens en instrumenten voor de uitvoering ervan.

Het herstel van zoutmoerassen helpt de kusten in gematigde gebieden te beschermen, terwijl in tropische kustgebieden overstromingen enorm kunnen worden beperkt door het herstel van mangroves. Ook het vernatten van veengebieden kan de gevolgen van droogte beperken. Als dergelijke natuurgebaseerde oplossingen op doordachte wijze worden toegepast, kunnen zij aanzienlijke sociaaleconomische voordelen combineren met een nettowinst voor natuur en biodiversiteit.

Op de natuur gebaseerde oplossingen zijn wereldwijd al een belangrijk onderdeel om de gevolgen van klimaatverandering aan te pakken. We beschikken over kennis, gegevens en instrumenten voor de uitvoering ervan.

Wat is er nodig om de weerbaarheid van de natuur tegen klimaatverandering te vergroten?

Om de natuur beter bestand te maken tegen klimaatverandering is een samenhangend en goed verbonden netwerk van beschermde gebieden nodig. Het Europese Natura 2000-netwerk van beschermde gebieden vormt een belangrijke ruggengraat voor de instandhouding van soorten en habitats.

Deze beschermde gebieden moeten “geschikt worden gemaakt voor klimaatverandering”, zodat zij hun functie kunnen blijven vervullen. Dit betekent dat de bestaande druk, bijvoorbeeld als gevolg van intensief landgebruik, zoals de toevoer van voedingsstoffen en pesticiden en verstoringen van de waterbalans, zowel binnen als buiten beschermde gebieden moet worden verminderd. De veerkracht van beschermde gebieden moet echter ook worden vergroot door aanvullende preventieve maatregelen, zoals een beter waterbeheer in het gebied en op landschapsniveau.

Om alternatieve habitats te voorzien van geschikte (micro)klimatologische omstandigheden voor kwetsbare soorten en om deze soorten in staat te stellen deze habitats te bereiken, moeten beschermde gebieden worden uitgebreid met een breder scala aan hoogtes en blootstellingen, en moet de verbinding tussen de gebieden worden verbeterd. Daarnaast moeten beschermde gebieden worden onderworpen aan adaptief beheer om de beschermingsdoelstellingen aan te kunnen passen aan de timing van veranderingen als gevolg van de klimaatverandering.

Het is even belangrijk om het landgebruik als geheel in aanmerking te nemen. Bosbouw en landbouw moeten hun beheersconcepten aanpassen om de negatieve gevolgen van de klimaatverandering te verzachten. Zo moeten de huidige concepten voor bosbeheer, controleinstrumenten en planningsbenaderingen worden herzien om beter in te spelen op de uitdagingen van de klimaatverandering. Er moet meer nadruk worden gelegd op het versterken van de zelforganisatiecapaciteit van ecosystemen, bijvoorbeeld door het voorkomen van de introductie van invasieve uitheemse soorten, het gebruik van inheemse boomsoorten of het toepassen van concepten die dicht bij de natuur staan.

urbangarden
Last but not least is er behoefte aan meer aandacht voor stedelijke natuur, bijvoorbeeld door netwerken van blauwgroene infrastructuur op te zetten die zich aanpassen aan een veranderend klimaat.

© Máté Ladjánszki, REDISCOVER Nature /EEA

Wat voor uitdagingen ziet u op basis van uw ervaring?

Hoewel klimaatbescherming momenteel politiek belangrijker wordt, mogen we niet vergeten dat kwesties op het gebied van klimaatmitigatie, aanpassing en behoud van biodiversiteit niet tegen elkaar mogen worden afgewogen.

De energietransitie in Duitsland is een goed voorbeeld van de kansen maar ook van de uitdagingen om tegelijkertijd de vraag naar energie te verminderen, hernieuwbare energiebronnen te ontwikkelen en rekening te houden met aspecten van natuurbehoud. We moeten de synergieën benutten die voortvloeien uit gecombineerde maatregelen tegen klimaatverandering en biodiversiteitsverlies.

De bescherming en het duurzame beheer van bossen en grasland bieden bijvoorbeeld de volgende mogelijkheden: ecosysteemdiensten zoals koolstofopslag en biomassa voor materiaal- en energieproductie. Als we unilateraal focussen op kortetermijnmaatregelen voor de beperking van de klimaatverandering, zoals het maximaliseren van de productie van biomassa voor de vervanging van fossiele energie, kunnen we de biodiversiteit van onze bossen in gevaar brengen en daardoor hun vermogen om zich aan de klimaatverandering aan te passen waarschijnlijk verminderen.

In strategieën voor natuurbehoud en duurzaam beheer moet beter rekening worden gehouden met de dynamiek en de onvoorspelbaarheid van de klimaatverandering en de complexe reacties van ecologische systemen op dergelijke veranderingen. Dit betekent dat natuurbehoud moet afstappen van de traditionele focus op het behoud en de bescherming van rigide objecten, dat dynamische processen steeds meer mogelijk moeten worden gemaakt en dat de veerkracht van ecosystemen moet worden bevorderd. In het geval van bosbouw betekent dit dat wordt afgestapt van het traditionele, anticiperende beheersparadigma naar een procesgerichter, geleidelijk en adaptief natuur paradigma.

Zijn er initiatieven die erin geslaagd zijn de veerkracht van de natuur te vergroten?

Diverse projecten voor het herstel van overstromingsgebieden zijn zeer succesvol gebleken wat betreft het versterken van de veerkracht van ecosystemen tegen de gevolgen van klimaatverandering, zoals het grootschalige natuurbeschermingsproject “Mittlere Elbe” en het project voor het herstel van uiterwaarden aan de Elbe in het gebied “Hohe Garbe”. Grote uiterwaarden werden opnieuw met de Elbe verbonden door verplaatsing of insnijding van dijken, en momenteel worden ze opnieuw blootgesteld aan een bijna-natuurlijk overstromingsregime.

Deze maatregelen hebben niet alleen het overstromingsgebied en dus het retentiegebied van de Elbe vergroot, wat leidt tot een daling van de watermassa tijdens overstromingen, maar ook zijn deze habitats beter bestand geworden tegen droogte en droge periodes.

 

Beate Jessel_04_c_Ursula Euler_Signals_ratio.jpg

Dr Beate Jessel
Voorzitter van het Duitse Bundesamt für Naturschutz (federlale dienst voor natuurbehoud)

 

Permalinks

Geographic coverage

Temporal coverage

Topics

Topics:

Tags

gearchiveerd onder:
gearchiveerd onder: signals, signals2021
Documentacties