Miasta w obliczu zmian klimatu

Zmień język:
Article Opublikowane 2015-10-19 Ostatnio modyfikowane 2016-09-15 10:50
Obecnie większość Europejczyków mieszka w miastach, tak więc wybory, jakich dokonujemy w odniesieniu do infrastruktury miejskiej, będą miały ogromny wpływ na to, jak dobrze poradzimy sobie ze zmianami klimatu. Częstsze opady, powodzie i upały prawdopodobnie będą należały do wyzwań spowodowanych zmianami klimatu, z jakimi mierzyć się będą musiały europejskie miasta. Zapytaliśmy Holgera Robrechta, zastępcę dyrektora regionalnego ICLEI, o to, co miasta robią, aby przystosować się do zmian klimatu.

Jaki wpływ na miasta będą miały zmiany klimatu?

Zmiany klimatu będą miały wiele różnych skutków dla miast. W Europie najbardziej prawdopodobne skutki będą obejmowały nasilenie ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak powodzie, burze i fale upałów. Może to mieć poważny wpływ na infrastrukturę miejską, na przykład na system transportu, systemy kanalizacyjne, a nawet na systemy dostaw żywności. W przypadku silnych opadów i powodzi niebezpieczeństwo polega na tym, że nasze systemy odwadniania i kanalizacji mogą sobie z nimi nie poradzić. Widzieliśmy tego przykład w trakcie ulewy w 2011 r. w Kopenhadze. Pokazało to zakłócenia, do których może dojść podczas silnych opadów. Burza spowodowała wówczas zalanie domów, jak również uszkodziła tory kolejowe, drogi i system metra. Silne ulewy mogą również powodować osuwiska w górach i na wzgórzach poza miastami. Takie osuwiska mogą odcinać drogi, utrudniając dostarczanie żywności i innych towarów. Widzieliśmy już podobne zdarzenia na Filipinach i we Włoszech w regionie Liguria w okolicach Genui.

Zmiany klimatu wywierają presję na naszą „twardą" infrastrukturę, na przykład drogi, domy i systemy kanalizacyjne. Wywierają też jednak presję na naszą „miękką" infrastrukturę, taką jak systemy opieki zdrowotnej. Jest to wyraźnie widoczne w przypadku takich zdarzeń, jak fale upałów, które są kolejnym problemem dla obszarów miejskich. Miasta tworzą „wyspy ciepła", gdzie temperatura jest znacznie wyższa niż na obszarach wiejskich. Stwarza to zagrożenie dla życia zwłaszcza starszych osób na tych miejskich. Jest to nowy rodzaj wyzwania dla naszych systemów opieki zdrowotnej.

Jak miasta przystosowują się do wyzwań związanych ze zmianami klimatu?

Wiele miast w Europie, w tym Londyn, Kopenhaga, Bratysława i Almada (Portugalia), ma bardzo postępowe plany przystosowawcze. Gdybym miał podać tylko trzy przykłady miast, byłyby to Rotterdam, Ghent i Bolonia. Jeśli chodzi o Rotterdam i Ghent, to miasta te nawiązały współpracę partnerską z organizacjami badawczymi, aby ocenić, w których rejonach w tych miastach temperatura podczas fal upałów będzie najwyższa. Postanowiono umieścić termometry w różnych miejscach, a nawet zamontowano przenośne termometry w tramwajach. W ten sposób można było zlokalizować w miastach miejsca, gdzie efekt wyspy ciepła jest najsilniejszy. W rezultacie można było podjąć działania zaradcze, takie jak sadzenie drzew, które ograniczają oddziaływanie niektórych z wysp ciepła.

Bolonia przyjęła zupełnie inne podejście. Bolonia jest starym średniowiecznym miastem zagrożonym zalewaniem przez rzekę Po. Występują tam również duże opady i fale upałów, dlatego Bolonia stoi przed potrójnym wyzwaniem. Władze tego miasta opracowały aplikację na telefony komórkowe, za pośrednictwem której mieszkańcy wykrywają i zgłaszają wszelkie szkody w mieście powstałe wskutek takich zdarzeń, jak obfite opady czy fale upałów. Aplikacja umożliwia też mieszkańcom zgłaszanie uwag władzom miejskim co do sposobu przygotowania się na ewentualne przyszłe zdarzenia. Aplikacja ta stanowi część bolońskiego planu przystosowania Blue AP i uzyskała dofinansowanie ze środków UE.

Czy adaptacja do zmian klimatu znajduje się w programie politycznym w Europie?

Tak. W ostatnich latach adaptacja do zmian klimatu ogromnie zyskała na znaczeniu. Wynika to z faktu, że w ciągu ostatniej dekady tak wiele obszarów w Europie zostało dotkniętych ekstremalnymi zjawiskami będącymi skutkiem zmian klimatu. Skutki tych ekstremalnych zjawisk pogodowych często były znacznie gorsze, niż ktokolwiek mógł przewidzieć dziesięć lat temu. Na przykład w 2010 r. orkan Xynthia spowodował zalanie wielu obszarów przybrzeżnych we Francji i pozbawił energii elektrycznej niemal milion osób. W zeszłym roku Chorwację i Serbię nawiedziła poważna powódź wywołana opadami deszczu. Na początku czerwca zeszłego roku po przedłużającej się fali upałów nastąpiły silne deszcze, które miały miejsce w Belgii, Holandii i Luksemburgu. Następnie burza przesunęła się do regionu Ruhry, powodując szkody i powodzie w okolicach Dusseldorfu i Dortmundu.

Upały były kolejnym ogromnym wyzwaniem w Europie, przy czym szczególnie ciepłe lata wystąpiły w latach 2013 i 2014. Zdarzenia te uświadomiły rządom i miastom konieczność przystosowania się do zmian klimatu.

Jakie są największe wyzwania stojące przed miastami w kontekście problemów związanych ze zmianami klimatu?

Miasta przystosowujące się do zmian klimatu napotykają różne wyzwania. Największym z nich może być brak wiedzy. Wiele władz miejskich nie wie, jaki wpływ na ich miasto będą miały zmiany klimatu. Te miasta, które chcą podjąć działania, aby przygotować się na zmiany klimatu, często nie wiedzą, co zrobić oraz jak się zorganizować. Ponadto wiele miast nie wie, że w całej Europie dostępne są dofinansowanie i doradztwo w tym zakresie.

Obecnie problemy te są rozwiązywane. Niektóre rządy krajowe wprowadziły programy, które mają pomóc ich miastom opracować plany przystosowawcze. Rząd Wielkiej Brytanii realizuje program o nazwie UKCIP, a rząd niemiecki ma program o nazwie KomPass. Na szczeblu UE obecnie istnieje strategia UE w zakresie adaptacji do zmian klimatu. UE stworzyła też stronę internetową Climate-ADAPT, którą zarządza Europejska Agencja Środowiska. Climate- ADAPT pomaga miastom, regionom i władzom krajowym w zdobywaniu wiedzy o adaptacji do zmian klimatu. Istnieje również organizacja na szczeblu europejskim utworzona specjalnie na potrzeby wspomagania miast: Mayors Adapt.

W ICLEI organizujemy konferencje, takie jak konferencja „Odporne miasta", która odbyła się w Bonn, a także – wraz z Europejską Agencją Środowiska – otwarty dzień europejski, aby wspierać wymianę doświadczeń pomiędzy specjalistami z różnych miast. Oferujemy też miastom bezpośrednie usługi w zakresie kwestii klimatycznych.

Ponadto dostępne są również fundusze: UE przeznaczyła 20% swojego budżetu na pomoc miastom i państwom w zapobieganiu zmianom klimatu i adaptacji do nich. Wiele miast nie wie jednak o tym finansowaniu.

Jednym z bardziej praktycznych wyzwań stojących przed miastami jest przygotowanie odpowiedzi na różnych szczeblach administracyjnych. Adaptacja do zmian klimatu oznacza przyjęcie rozwiązań wykraczających poza granice administracyjne. Na przykład jeżeli wziąć pod uwagę rzeki, które przepływają przez różne miasta, odpowiedzialność za gospodarkę wodną na miejskim odcinku rzeki może nawet nie należeć do danego miasta. Sytuacja staje się jeszcze bardziej skomplikowana w przypadku takich rzek, jak Ren i Dunaj, które przecinają kilka państw. Dlatego ochrona przeciwpowodziowa w przypadku tych rzek oznacza, że miasta muszą eksperymentować z nowymi rodzajami zarządzania we współpracy między miastami i państwami. W przypadku Renu Szwajcaria, Francja, Niemcy i Holandia wspólnie planują obszary retencyjne dla wód powodziowych. Miasta i państwa będą musiały w przyszłości planować w ten sposób znacznie więcej działań, aby przystosować się do zmian klimatu.

Holger Robrecht jest zastępcą dyrektora regionalnego organizacji ICLEI – Samorządy na rzecz Zrównoważonego Rozwoju w Europie, zrzeszenia przeszło 1 200 samorządów regionalnych, które promuje zrównoważony rozwój w miastach.

Holger Robrecht
zastępcą dyrektora regionalnego organizacji ICLEI

Geographic coverage

Austria, Belgium, Bulgaria, Croatia, Cyprus, Czech Republic, Denmark, Estonia, Finland, France, Germany, Greece, Hungary, Iceland, Ireland, Italy, Latvia, Liechtenstein, Lithuania, Luxembourg, Malta, Netherlands, Norway, Poland, Portugal, Romania, Slovakia, Slovenia, Spain, Sweden, Switzerland, Turkey, United Kingdom
Europejska Agencja Środowiska (EEA)
Kongens Nytorv 6
1050 Kopenhaga K
Dania
Telefon: +45 3336 7100