Łagodzenie zmian klimatu

Zmień język:
Article Opublikowane 2015-10-19 Ostatnio modyfikowane 2016-06-03 01:12
Topics: ,
Rok 2014 był najgorętszym odnotowanym rokiem. Był też kolejnym rokiem w serii coraz cieplejszych dekad. Aby ograniczyć globalne ocieplenie do 2°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej i zminimalizować skutki zmian klimatu, konieczna jest znaczna redukcja ilości gazów cieplarnianych uwalnianych do atmosfery. Rządy mogą określać cele w tym zakresie, ale ostatecznie działania muszą podjąć sektory przemysłu, przedsiębiorstwa, władze lokalne i gospodarstwa domowe. Celem tego działania musi być zapewnienie, aby emisje zostały zmniejszone, stężenia gazów cieplarnianych w atmosferze ustabilizowane, wzrost temperatury zatrzymany, a zmiany klimatu ograniczone.

 Image © Miroslav Milev, Environment & Me/EEA

W 2014 r. temperatury na świecie były o 0,69°C wyższe od średniej światowej dla XX wieku. Naukowcy zgadzają się, że ocieplenie jest skutkiem emisji gazów cieplarnianych do atmosfery głównie w wyniku antropogenicznego spalania paliw kopalnych. To ocieplenie z kolei powoduje zmiany klimatu. Od czasu rewolucji przemysłowej ilość gazów cieplarnianych obecnych w atmosferze stale rośnie.

Gazy cieplarniane, takie jak dwutlenek węgla (CO2) i metan, są uwalniane zarówno naturalnie, jak i w wyniku działalności człowieka. Naturalnie występującemu w atmosferze CO2 towarzyszy dwutlenek węgla emitowany w wyniku spalania paliw kopalnych. Wylesianie, do którego dochodzi na całym świecie, nasila to zjawisko wskutek ograniczania liczby drzew, które pochłaniają CO2 z atmosfery. Tymczasem rolnictwo i źle zarządzane składowiska odpadów odgrywają dużą rolę w uwalnianiu metanu. Ponadto spalanie paliw kopalnych prowadzi również do emisji do atmosfery zanieczyszczeń powietrza, takich jak tlenki azotu, dwutlenek siarki i pył zawieszony. Niektóre z tych zanieczyszczeń mogą także przyczyniać się do ocieplenia (lub, jak w przypadku aerozoli, do ochłodzenia) naszego klimatu.

Z powodu trwałości tych zanieczyszczeń w atmosferze i rozprzestrzeniania się ich poza miejsca emisji wpływ tych gazów na klimat Ziemi stanowi problem globalny. Oznacza to, że globalne porozumienie w kwestii redukcji emisji ma kapitalne znaczenie dla zapobiegania dalszemu przyspieszeniu zmian klimatu.

Globalne porozumienie w sprawie zmian klimatu

W tym roku Konferencja Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu (UNFCCC) z 1992 r. odbędzie się w Paryżu, aby skoordynować najnowsze kroki podjęte w ramach międzynarodowej politycznej reakcji na zmiany klimatu. Celem 21. konferencji stron jest osiągnięcie – w oparciu o dwie dekady negocjacji – ambitnego, prawnie wiążącego i globalnego porozumienia w sprawie zmian klimatu, określającego cele w zakresie emisji gazów cieplarnianych, których powinny przestrzegać wszystkie państwa. Oczekuje się również, że porozumienie będzie zawierało cele i działania związane z adaptacją do zmian klimatu, ze szczególnym uwzględnieniem podatnych na nie krajów rozwijających się.

Wysiłki Unii Europejskiej na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych przynoszą skutek. Co więcej, UE powinna osiągnąć swój jednostronny cel redukcji emisji o 20% (w porównaniu z poziomem z 1990 r.) przed uzgodnionym terminem przypadającym na 2020 r. Ponadto UE zamierza ograniczyć do 2030 r. emisje ze swojego obszaru o co najmniej 40%, a poczynić dalsze postępy w dekarbonizacji gospodarki do 2050 r. Pomimo zmniejszenia emisji w UE i jej malejącego udziału w emisjach światowych emisje w ujęciu globalnym wciąż rosną.

Polityka rządowa i wyznaczanie celów

W trakcie 15. konferencji stron, która odbyła się w Kopenhadze w 2009 r., uzgodniono cel polegający na ograniczeniu globalnego ocieplenia do 2°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. Celem 21. konferencji stron jest przyjęcie „nowego instrumentu", dzięki któremu ten limit zostanie przełożony na działania, które mają być wdrażane od 2020 r. Poza adaptacją do obecnych zmian klimatu główną rolę w tym międzynarodowym porozumieniu powinny odgrywać wysiłki na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i wspierania przekształcenia gospodarki i społeczeństwa w takie, które są niskoemisyjne i odporne na zmiany klimatu.

Przed 21. konferencją stron rządy krajów wezwano do publicznego zdeklarowania działań, do których zamierzają się zobowiązać na mocy nowego światowego porozumienia – zaplanowanego i ustalonego przez nie na szczeblu krajowym wkładu (ang. intended nationally determined contribution, INDC). Unia Europejska i jej państwa członkowskie już przedstawiły swoje zaplanowane, ustalone na szczeblu krajowym wkłady, zobowiązując się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych ze swojego obszaru o co najmniej 40% do 2030 r. w porównaniu z poziomem z 1990 r. Ten wiążący cel zostanie osiągnięty przez UE jako całość. Cel ten jest również zgodny z celem UE, jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych ze swojego obszaru o 80–95% do 2050 r. w porównaniu z 1990 r. UNFCCC zamierza opublikować przed 21. konferencją stron sprawozdanie podsumowujące te zobowiązania.

Aby wywiązać się z tych zobowiązań, rządy będą musiały opracować i wdrożyć skuteczne działania. Na przykład unijny system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) ma kluczowe znaczenie dla działań łagodzących podejmowanych przez UE. Ogranicza emisje z około 12 000 elektrowni i zakładów przemysłowych w 31 państwach poprzez określenie limitu całkowitej ilości gazów cieplarnianych, jaką mogą wyemitować, przy czym limit ten z czasem jest obniżany. Komisja Europejska proponuje, aby w 2030 r. emisje objęte ETS były na poziomie o 43% niższym niż w 2005 r. Przedsiębiorstwa kupują i sprzedają przydziały emisji gazów cieplarnianych, a po roku muszą zwrócić administratorom systemu wystarczająco dużo przydziałów, aby pokryć wszystkie swoje emisje; w przeciwnym razie zostaną na nie nałożone wysokie grzywny. W systemie tym dwutlenkowi węgla przypisywana jest wartość pieniężna. System jest korzystny dla tych, którzy ograniczają swoje emisje i zachęca też do inwestowania w czyste, niskoemisyjne technologie.

Sygnał wysyłany przez rządy do zanieczyszczających jest jasny: ograniczanie emisji stanowi nie tylko demonstrację dobrej woli względem ochrony środowiska, ale ma też biznesowe uzasadnienie.

Zużycie energii i materiałów

Wpływ działalności przemysłowej na środowisko wynika przede wszystkim ze zużycia energii, chemicznych procesów produkcji oraz wykorzystywania zasobów przy produkcji przemysłowej. Do niedawna zakładano, że większy dobrobyt i wzrost gospodarczy nierozerwalnie wiążą się z większymi szkodliwymi skutkami dla środowiska. W ciągu ostatnich dwudziestu lat niektóre kraje rozwinięte zaczęły jednak przełamywać to powiązanie między wzrostem gospodarczym a zużyciem energii i materiałów. Kraje te wykorzystują mniejszą ilość materiałów i energii do wytworzenia tej samej wartości produkcji, jednocześnie ograniczając także ilość uwalnianego dwutlenku węgla na jednostkę energii. Te zjawiska dematerializacji i dekarbonizacji doprowadziły do redukcji emisji gazów cieplarnianych. Technologiczne i behawioralne czynniki stojące za tym rozdzieleniem mogą pomóc krajom rozwijającym się w zmniejszaniu emisji w miarę rozwoju ich gospodarki.

Sektor dostaw energii tradycyjnie opierał się na spalaniu paliw kopalnych o wysokiej zawartości węgla w celu wytwarzania energii elektrycznej. Trwające od niedawna przechodzenie na efektywniejszą technologię spalania gazu ziemnego, w połączeniu z rozwojem odnawialnych źródeł energii, zapowiada jednak taki scenariusz przyszłości, w którym emisje z tego sektora nadal będą ograniczane poniżej aktualnych celów.

Inspiracją dla sektora wytwórczego może być przyroda. Ekologia przemysłowa jest dziedziną badań, w ramach której analizuje się podobieństwa między systemem przemysłowym a systemem przyrodniczym i wskazuje się cechy, które można byłoby wprowadzić w przemyśle. Na przykład w przyrodzie nie marnują się żadne materiały. Wszystko, co nie jest potrzebne w danym procesie, zostaje przetworzone i przekształcone do wykorzystania gdzieś indziej. Odpady z jednego procesu stają się elementami składowymi w nowym procesie, a cały system działa w oparciu o energię słoneczną.

Coraz częściej korzysta się z oceny cyklu życia (LCA), aby zrozumieć sposób, w jaki ponowne wykorzystanie i recykling energii i materiałów może przyczynić się do redukcji emisji. W ocenie cyklu życia bierze się pod uwagę całkowite zużycie energii i emisje do atmosfery, wody i gruntu jako wskaźniki potencjalnych szkód dla środowiska. Włączenie oceny cyklu życia do procesów decyzyjnych może przynieść korzyści dla środowiska oraz oszczędności, a jednocześnie zachęcać do stosowania rozwiązań bardziej opłacalnych i powodujących mniejsze zanieczyszczenie.

Pozostałe sektory również muszą odegrać rolę w przyszłych redukcjach emisji. Rada Europejska uzgodniła, że należy w dalszym stopniu ograniczyć emisje z sektorów nieobjętych ETS – o 30% w stosunku do poziomu z 2005 r. W decyzji UE dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego określono wiążące roczne cele dla poszczególnych państw członkowskich do 2020 r. w odniesieniu do wszystkich emisji z tych sektorów, takich jak transport, budownictwo, rolnictwo i gospodarowanie odpadami. Transport jest jednym z głównych źródeł emisji, które nie są objęte EU ETS. Redukcja emisji w sektorze transportu nadal jest ograniczona, podobnie jak prognozowane redukcje emisji w ramach obecnej polityki w sektorze rolnym.

Miasta i gospodarstwa domowe również muszą odegrać swoją rolę

Łagodzenie zmian klimatu polega nie tylko na tym, że sektor przemysłu będzie osiągał lub przekraczał wyznaczone cele. Wszyscy na szczeblu krajowym, lokalnym i indywidualnym mamy swoją rolę do odegrania. Miasta i gospodarstwa domowe w szczególności muszą działać na rzecz ograniczania emisji.

Miasta stanowią front walki ze zmianami klimatu. W marcu 2015 r. przywódcy 30 miast europejskich uzgodnili, że przeznaczą łączne środki w wysokości 10 mld EUR rocznie na zakup przyjaznych dla środowiska towarów i usług w sektorach wysokoemisyjnych, takich jak transport, ogrzewanie domów i zaopatrzenie w energię. Inicjatywę tę uzupełnia Porozumienie Burmistrzów – europejski ruch, w ramach którego organy lokalne i regionalne dobrowolnie zobowiązują się do zwiększenia efektywności energetycznej i korzystania na swoim terytorium z energii ze źródeł odnawialnych. Celem tego liczącego obecnie 6 279 sygnatariuszy porozumienia jest osiągnięcie i przekroczenie unijnego celu redukcji emisji o 20% do 2020 r.

Istotne znaczenie mają również gospodarstwa domowe. Wzorce konsumpcji mogą mieć bezpośredni i pośredni wpływ na emisje. W latach 2000–2007 gospodarstwa domowe coraz częściej nabywały towary i usługi o niższym obciążeniu dla środowiska w przeliczeniu na każde wydane euro. W szczególności w tym okresie nabywano bardziej przyjazne dla środowiska mieszkania, wodę, środki transportu, napoje bezalkoholowe, energię elektryczną oraz inne paliwa. Wzrost całkowitych wydatków w wielu z tych kategorii konsumpcji może jednak zniwelować te korzyści.

Takie zmiany w konsumpcji, wraz z ulepszeniem procesów produkcji i usług, spowodowały redukcje emisji gazów cieplarnianych we wszystkich mierzonych kategoriach konsumpcji. Jeżeli jednak całkowity globalny poziom konsumpcji nadal będzie rosnąć, konieczny będzie dalszy wzrost wydajności i przejście na mniej szkodliwe dla środowiska wzorce konsumpcji. Poza tym nie wolno lekceważyć skutków europejskiej konsumpcji towarów wyprodukowanych poza UE.

Od celów globalnych do działania w terenie

Ogólnie rzecz biorąc, przesłanie jest jasne. Porozumienie klimatyczne zawarte na 21. konferencji stron ma zasadnicze znaczenie. W znacznym stopniu przyczyni się do określenia celów w zakresie redukcji emisji i ustaleniu przejrzystych zaleceń co do tego, co należy zrobić zarówno pod względem łagodzenia zmian klimatu, jak i adaptacji do nich. Samo uzgodnienie celów redukcji emisji nie zatrzyma zmian klimatu. Aby osiągnąć te cele, konieczne są dobrze zaprojektowane, ambitne i wiążące inicjatywy prowadzące do redukcji emisji. Polityka ta powinna być katalizatorem dla ograniczania emisji w procesach produkcji i konsumpcji w przemyśle i gospodarstwach domowych.

To oczywiste, że emisje wynikające z działalności gospodarczej są ściśle związane z naszymi wzorcami konsumpcji. Organy lokalne, gospodarstwa domowe i osoby fizyczne mogą wywierać naciski na istniejące systemy produkcji. Ograniczanie naszej konsumpcji i korzystanie z produktów i usług, które mają mniej dotkliwe skutki dla środowiska, spowoduje zmianę sposobu, w jaki te produkty i usługi są wytwarzane i sprzedawane. W ostatecznym rozrachunku działania w dziedzinie klimatu zaczynają się w domu.

Wysiłki Unii Europejskiej na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych przynoszą skutek. Co więcej, UE powinna osiągnąć swój jednostronny cel redukcji emisji o 20% (w porównaniu z poziomem z 1990 r.) przed uzgodnionym terminem przypadającym na 2020 r. Ponadto UE zamierza ograniczyć do 2030 r. emisje ze swojego obszaru o co najmniej 40%, a poczynić dalsze postępy w dekarbonizacji gospodarki do 2050 r. Emisje UE to obecnie tylko około 10% światowych emisji gazów cieplarnianych.

Geographic coverage

Austria, Belgium, Bulgaria, Croatia, Cyprus, Czech Republic, Denmark, Estonia, Finland, France, Germany, Greece, Hungary, Iceland, Ireland, Italy, Latvia, Liechtenstein, Lithuania, Luxembourg, Malta, Netherlands, Norway, Poland, Portugal, Romania, Slovakia, Slovenia, Spain, Sweden, Switzerland, Turkey, United Kingdom
Europejska Agencja Środowiska (EEA)
Kongens Nytorv 6
1050 Kopenhaga K
Dania
Telefon: +45 3336 7100