Narzędzia osobiste

Powiadomienia
Otrzymuj powiadomienia o nowych raportach i produktach. Częstotliwość: 3–4 e-maile na miesiąc
Prenumeraty
Zarejestruj się, aby otrzymywać nasze raporty (w formie drukowanej i/lub elektronicznej) oraz kwartalne e-biuletyny
Śledź nasze działania
Ikona Twittera Twitter
Facebook ikona Facebook
Ikona YouTube Kanał YouTube
Logo RSS Kanał RSS
Więcej

Write to us Write to us

For the public:


For media and journalists:

Contact EEA staff
Contact the web team
FAQ

Call us Call us

Reception:

Phone: (+45) 33 36 71 00
Fax: (+45) 33 36 71 99


następne
poprzednie
pozycje

Przejdź do zawartości. | Przejdź do nawigacji

Sound and independent information
on the environment

Jesteś w: Start / Sygnały EEA – Jakość naszego życia a środowisko / Sygnały 2012 / Artykuły / Życie w społeczeństwie konsumpcyjnym

Życie w społeczeństwie konsumpcyjnym

Zmień język:
Dziesiątki lat stosunkowo stabilnego wzrostu w Europie zmieniły nasz sposób życia. Wytwarzamy i konsumujemy więcej towarów i usług. Częściej podróżujemy i dłużej żyjemy. Ale wpływ na środowisko wywierany przez nas w wyniku działalności gospodarczej, prowadzonej zarówno w kraju, jak i poza nim, jest większy i bardziej widoczny. Przepisy w zakresie ochrony środowiska, jeśli są starannie wdrażane, umożliwiają osiągnięcie praktycznych wyników. Jednak gdy spojrzymy na zmiany, jakie zaszły w ciągu ostatnich dwudziestu lat, czy możemy powiedzieć, że robimy wszystko, co w naszej mocy?
Consumer choices

Consumer choices  Image © Thinkstock

Gdy Carlos Sánchez urodził się w 1989 r., w aglomeracji miejskiej obejmującej Madryt i tereny podmiejskie mieszkało prawie 5 milionów osób. Rodzina Carlosa zajmowała dwupokojowe mieszkanie w centrum miasta; nie mieli samochodu, ale mieli telewizor.

Nie byli wówczas jedyną hiszpańską rodziną bez samochodu. W 1992 r., sześć lat po przystąpieniu do Unii Europejskiej, w Hiszpanii na 1 000 mieszkańców przypadały 332 samochody osobowe. W 2009 r., po niecałych dwudziestu latach, samochód posiadało 480 Hiszpanów na 1 000, nieco powyżej średniej w Unii Europejskiej.

Gdy Carlos miał pięć lat, rodzina Sánchezów wykupiła sąsiednie mieszkanie i połączyła je z dotychczasowym. Gdy miał osiem lat, kupili pierwszy samochód — używany.

Starzejące się społeczeństwa

Zmiany objęły nie tylko użytkowane przez nas środki transportu. Zmieniły się też nasze społeczeństwa. Z małymi wyjątkami w państwach UE liczba urodzeń na jedną kobietę nie uległa znaczącej zmianie, o czym świadczą dane z ostatnich 20 lat. W 1992 r. w Hiszpanii średnia liczba urodzeń wynosiła 1,32 dziecka na kobietę, a w 2010 r. nieco wzrosła do 1,39 — znacznie poniżej ogólnie przyjętego poziomu zapewniającego zastępowalność pokoleń wynoszącego 2,1 dziecka na kobietę. W 2009 r. w 27 państwach UE ogólny współczynnik dzietności wyniósł około 1,5.

Jednak liczba ludności UE wzrasta, przede wszystkim w wyniku imigracji. Ponadto żyjemy dłużej i w lepszych warunkach. W UE w 2006 r. oczekiwana długość życia w chwili urodzenia wynosiła 76 lat dla mężczyzn i 82 lata dla kobiet. Pod koniec października 2011 r. liczba ludności na świecie osiągnęła 7 miliardów. Pomimo spadku współczynników dzietności w ostatnich dwudziestu latach oczekuje się, że liczba ludności na świecie będzie nadal wzrastać, dopóki w 2100 r. nie ustabilizuje się na poziomie około 10 miliardów.

Również tempo urbanizacji wykazuje tendencję wzrostową. Obecnie ponad połowa światowej populacji mieszka na obszarach miejskich. W UE jest to około trzech czwartych ludności. Skutki są widoczne w wielu miastach europejskich, w tym w Madrycie. W 2011 r. populacja aglomeracji miejskiej Madrytu wzrosła do 6,3 miliona osób.

Produkujemy żywność z użyciem nawozów sztucznych i pestycydów otrzymywanych w wyniku przerobu ropy naftowej. Stosowane przez nas materiały budowlane — cement, tworzywa sztuczne itd. — są w większości wytwarzane z paliw kopalnych, podobnie jak większość produktów farmaceutycznych. Znaczna część odzieży jest wykonana z włókien syntetycznych otrzymywanych w procesach petrochemicznych. Również transport, energia elektryczna i cieplna oraz oświetlenie są uzależnione od paliw kopalnych. Cała nasza cywilizacja została zbudowana na wydobywanych spod ziemi złożach węgla pochodzących z okresu karbonu.
… za pięćdziesiąt tysięcy lat przyszłe pokolenia… prawdopodobnie określą nas jako ludzi epoki paliw kopalnych, a obecny okres nazwą erą węgla, tak jak my nazywamy minione okresy epoką brązu i żelaza”.

Jeremy Rifkin, prezes Foundation on Economic Trends i doradca Unii Europejskiej. Cytat pochodzi z jego książki „The Third Industrial Revolution” (Trzecia rewolucja przemysłowa).

Wszechobecny wzrost

Coyright: Stockxpert.comDla Hiszpanii, podobnie jak dla wielu innych europejskich krajów, ostatnie dwa dziesięciolecia były okresem stałego wzrostu gospodarczego i rosnących dochodów, i do niedawna wydawało się, że przyniosły rzeczywiste rozwiązanie problemu panującego w kraju bezrobocia. Koniunkturę gospodarczą napędzały łatwo dostępne kredyty — publiczne i prywatne, obfitość surowców oraz napływ imigrantów z Ameryki Środkowej i Południowej oraz z Afryki.

W chwili narodzin Carlosa nie istniał internet (w postaci, w jakiej znamy go dzisiaj), z wyjątkiem kilku połączonych ze sobą sieci informatycznych. Telefony komórkowe stanowiły rzadkość, były uciążliwe do noszenia i większość ludzi nie mogła sobie na nie pozwolić. Nikt nie słyszał o społecznościach internetowych czy sieciach społecznych. Dla wielu społeczności zamieszkujących naszą planetę wyrażenie „technologia” oznaczało niezawodność w dostawie energii elektrycznej. Telefony były kosztowne i nie zawsze dostępne. Tylko niewielu uprzywilejowanych było stać na zagraniczne wakacje.

Pomimo kilku okresów gorszej koniunktury w ciągu ostatnich 20 lat wzrost gospodarczy w Unii Europejskiej wyniósł 40%, przy czym w krajach, które przystąpiły do Unii Europejskiej w roku 2004 i 2007, odnotowano wskaźniki nieco wyższe od średniej. W przypadku Hiszpanii szczególnie ważną siłą napędową okazało się budownictwo związane z turystyką. W innych państwach europejskich wzrost gospodarczy był dodatkowo napędzany przez sektor usług i sektor wytwórczy.

Obecnie Carlos mieszka z rodzicami pod tym samym adresem. Każdy członek rodziny ma samochód i telefon komórkowy. Według standardów europejskich styl życia rodziny Sanchezów nie jest niczym nadzwyczajnym.

Większy globalny ślad

Wpływ Europy na środowisko wzrastał wraz ze wzrostem gospodarczym, zarówno w samej Europie, jak i na świecie. Handel był czynnikiem sprzyjającym wzrostowi dobrobytu zarówno w Europie, jak i w krajach rozwijających się, a jednocześnie rozszerzał zakres oddziaływania naszej działalności na środowisko.

W 2008 r. import materiałów do Unii Europejskiej był pod względem wagi sześciokrotnie wyższy od eksportu. Różnica jest niemal w całości spowodowana wysokim importem paliw i produktów przemysłu wydobywczego.

Polityka jest skuteczna, jeżeli jest właściwie zaplanowana i wdrożona

Coraz powszechniejsza świadomość pilnej potrzeby zajęcia się kwestiami ochrony środowiska pojawiła się znacznie wcześniej niż na Szczycie Ziemi w Rio w 1992 r. Przepisy UE dotyczące ochrony środowiska ustanowiono na początku lat 70-tych, a zdobyte od tamtej pory doświadczenia wykazały, że przepisy te są opłacalne, jeżeli są skutecznie wdrażane.

Na przykład dyrektywa ptasia (1979 r.) i dyrektywa siedliskowa (1992 r.) zapewniły ramy prawne dla europejskich obszarów chronionych. Unia Europejska włączyła ponad 17% swoich obszarów lądowych i ponad 160 000 km2 obszarów morskich do sieci ochrony przyrody Natura 2000. I chociaż liczne europejskie gatunki i siedliska są nadal zagrożone, sieć Natura 2000 jest ważnym krokiem we właściwym kierunku.

Inne rozwiązania w ramach polityki ochrony środowiska również wywierają pozytywny wpływ na środowisko naturalne w Europie. W ciągu ostatnich dwudziestu lat znacznie poprawiła się jakość powietrza atmosferycznego. Ale przenoszone na duże odległości substancje zanieczyszczające powietrze oraz niektóre lokalne substancje zanieczyszczające nadal oddziałują na nasze zdrowie. Europejskie przepisy przyczyniły się do znacznej poprawy jakości europejskich wód, ale większość substancji zanieczyszczających niełatwo znika po uwolnieniu do powietrza, do wody i na lądzie. Wprost przeciwnie, substancje te nagromadzają się.

Unia Europejska zapoczątkowała ponadto działania zmierzające do zerwania związku między wzrostem gospodarczym a emisją gazów cieplarnianych. Jednak globalne poziomy emisji nadal rosną, przyczyniając się do wzrostu stężenia dwutlenku węgla w atmosferze i w oceanach.

Copyright: ThinkstockPodobną tendencję obserwujemy w przypadku stosowania materiałów. Gospodarka europejska wytwarza więcej przy mniejszym wkładzie surowcowym. Ale nadal zużywamy znacznie więcej zasobów niż są nam w stanie dostarczyć europejskie lądy i morza. UE ciągle wytwarza wielkie ilości odpadów, ale coraz większa ich część jest poddawana recyklingowi lub ponownie wykorzystywana.

Niestety, gdy próbujemy rozwiązać jeden problem dotyczący środowiska, uświadamiamy sobie, że kwestiami odnoszącymi się do środowiska nie można zajmować się po kolei i w oderwaniu od innych kwestii. Muszą zostać włączone w zakres polityki gospodarczej, planowania obszarów miejskich, polityki rybołówstwa, polityki rolnej itd.

Na przykład pobór wód wpływa na jakość i ilość wody u źródła i w dolnym biegu rzeki. Ponieważ wskutek zwiększenia eksploatacji ilość wody u źródła spada, uwalniane do wody zanieczyszczenia są słabiej rozcieńczane i wywierają większy negatywny wpływ na gatunki uzależnione od danego zbiornika wodnego. Opracowanie sposobu i osiągnięcie znaczącego podniesienia jakości wód wymaga od nas w pierwszej kolejności udzielenia odpowiedzi na pytanie o powód pobierania wody.

Przeprowadzanie zmian małymi krokami

Pomimo luk w posiadanej przez nas wiedzy obserwowane obecnie trendy dotyczące środowiska wymagają od decydentów, przedsiębiorców i obywateli podjęcia zdecydowanych i natychmiastowych działań. W ramach scenariusza przewidującego utrzymanie dotychczasowego podejścia wylesianie będzie nadal przebiegało w skali globalnej i w krytycznym tempie, a pod koniec wieku globalny wzrost średniej temperatury może wynieść nawet 6,4 °C. Podniesienie się poziomu mórz zagrozi jednemu z naszych najcenniejszych zasobów, jakim jest ląd, na nisko położonych wyspach i w strefach przybrzeżnych.

Sfinalizowanie międzynarodowych negocjacji i wprowadzenie ich wyników w życie często zajmuje lata. Dobrze opracowane przepisy krajowe są skuteczne, jeżeli są wdrażane w całości, ale ograniczają je aspekty geopolityczne. Wiele kwestii dotyczących środowiska nie odnosi się tylko do obszarów zamkniętych granicami poszczególnych krajów. W rezultacie wszyscy możemy odczuć skutki wylesiania, zanieczyszczenia powietrza lub zaśmiecania mórz.

Tendencje i podejścia można zmieniać – krok po kroku. Mamy dużą wiedzę na temat sytuacji, jaka panowała 20 lat temu i w jakiej jesteśmy obecnie. Może nie dysponujemy jednym cudownym rozwiązaniem, które natychmiast zaradzi wszystkim naszym problemom dotyczącym środowiska, ale mamy pomysł, a właściwie cały pakiet pomysłów, narzędzi i rozwiązań politycznych, które pomogą w przekształceniu gospodarki w gospodarkę ekologiczną. Mamy szansę zbudowania zrównoważonej przyszłości w ciągu najbliższych 20 lat.

Copyright: EEA/Ace&Ace

Wykorzystać szansę

Wykorzystanie stojącej przed nami szansy zależy od wspólnej świadomości. Możemy wygenerować wystarczająco silny bodziec do zmiany sposobu życia tylko dzięki zrozumieniu, o jaką stawkę toczy się gra. Świadomość wzrasta, ale nie zawsze w wystarczającym stopniu. Wśród codziennych obaw dominuje raczej poczucie niepewności ekonomicznej, strach przed bezrobociem i troska o zdrowie. Tak też jest w przypadku Carlosa i jego przyjaciół, szczególnie jeżeli weźmie się pod uwagę niestabilną sytuację gospodarczą w Europie.

Zajęty swymi studiami biologicznymi i perspektywami rozwoju kariery, Carlos nie ma pewności, jak bardzo jego pokolenie jest świadome problemów dotyczących środowiska w Europie i na świecie. Jako mieszkaniec miasta uznaje jednak fakt, że pokolenie jego rodziców było ściślej związane z naturą, gdyż w większości rodzin co najmniej jedno z rodziców wychowywało się na wsi. Nawet po przeprowadzce do miasta w poszukiwaniu pracy utrzymywali bliższą więź z naturą.

Copyright: Gülcin KaradenizCarlos może nigdy nie mieć tego rodzaju związku z naturą, ale koniecznie chce coś zrobić w tym kierunku — i jeździ na uniwersytet na rowerze. A nawet przekonał swojego ojca, aby dojeżdżał rowerem do pracy.

Faktem jest, że niepewna sytuacja gospodarcza, zdrowie, jakość życia, a nawet rozwiązanie problemu bezrobocia są uzależnione od zapewnienia dobrej kondycji naszej planety. Szybkie wyczerpywanie się zasobów naturalnych i niszczenie ekosystemów, które są dla nas źródłem tak wielu korzyści, nie może zapewnić Carlosowi i jego pokoleniu bezpiecznej i zdrowej przyszłości. Ekologiczna gospodarka niskoemisyjna jest najlepszym i najbardziej opłacalnym rozwiązaniem zapewniającym w długiej perspektywie dobrobyt ekonomiczny i społeczny.

Więcej informacji

Geographical coverage

[+] Show Map

w kategorii:

Uwagi

Zarejestruj się!
Otrzymuj powiadomienia o nowych raportach i produktach. Aktualnie mamy 33058 abonentów. Częstotliwość: 3-4 maile miesięcznie.
Archiwum powiadomień
Śledź nasze działania
 
 
 
 
 
Europejska Agencja Środowiska (EEA)
Kongens Nytorv 6
1050 Kopenhaga K
Dania
Telefon: +45 3336 7100