Motyle lub gospodarka — Europa może mieć i to, i to!

SOER 2010 wskazuje, że na skutek globalnych obciążeń rośnie długofalowe zapotrzebowa­nie na zasoby naturalne, które pozwolą wyżywić i odziać rzesze ludności, zapewnić im dach nad głową i transport z miejsca na miejsce. To rosnące zapotrzebowanie na naturalny kapitał wywiera coraz większą presję na ekosystemy, gospodarkę i spójność społeczną w Europie i poza nią. SOER2010 potwierdza jednak, że dobrze zaplanowana polityka w zakresie środowiska w dalszym ciągu przyczynia się do poprawy stanu środowiska w Europie nie podważając jej potencjału wzrostu.

— Zużywamy więcej zasobów naturalnych niż pozwala na to równowaga ekologiczna. Tak dzieje się w Europie, jak i w skali globalnej. Na razie najbardziej widocznym znakiem niestabilności są zmiany klimatu, ale skala tendencji globalnych sugeruje poważniejsze zagrożenia dla ekosystemów w przyszłości. Charakter obecnego kryzysu finansowego powinien dać nam do myślenia — powiedziała dyrektor wykonawcza EEA, prof. Jacqueline McGlade.

Całkowite przejście na zieloną gospodarkę efektywnie wykorzystującą zasoby wymaga, aby wszystkie zasoby środowiskowe – różnorodność biologiczna, gleba, węgiel, rzeki, morza i powietrze, którym oddychamy – były w pełni uwzględniane w decyzjach dotyczących produkcji, konsumpcji i światowego handlu.

— Nie ma żadnych szybkich rozwiązań, ale organy sprawujące nadzór, firmy i obywatele muszą pracować razem i znajdować innowacyjne sposoby bardziej efektywnego korzystania z zasobów. Są już zalążki przyszłych działań: naszym zadaniem będzie doprowadzić do tego, aby się rozwinęły i wydały owoce — podsumowuje McGlade.

W raporcie SOER2010 podkreśla się również większe zrozumienie powiązań pomiędzy zmianami klimatu, różnorodnością biologiczną, wykorzystaniem zasobów i zdrowiem ludzi – oraz sposobu, w jaki takie narzędzia jak planowanie przestrzenne, reforma podatku ekologicznego, zapobieganie zanieczyszczeniom, środki ostrożności i kalkulacja zasobów mogą stanowić podstawę koncepcji dotyczącej zarządzania nimi, opartej na kapitale naturalnym.

Główne wnioski i zalecenia

• Zmiany klimatu: Unia Europejska osiągnęła postęp w ograniczaniu emisji i rozwijaniu energii odnawialnej. Emisje 27 krajów UE w 2009 r. kształtują się na poziomie 17% poniżej poziomu z roku 1990 i tym samym zbliżyły się bardzo do wspólnotowego celu w zakresie ograniczenia emisji o 20% do 2020 r. Jednak nie we wszystkich branżach tendencje są pozytywne. W latach 1990–2008 emisje w UE-27 pochodzące z sektora transportu wzrosły o 24%.

• Przystosowanie do zmian klimatu: nawet jeśli Europa zrealizuje wszystkie swoje cele w zakresie ograniczenia emisji, a światowi liderzy w toku negocjacji toczących się obecnie w Cancun w Meksyku porozumieją się co do śmiałych działań, Europa i tak będzie musiała dostosować się do obecnych i spodziewanych skutków zmian klimatu. Dzięki specjalnemu zarządzaniu kapitałem naturalnym można łatwiej poradzić sobie z takimi wyzwaniami.

• Różnorodność biologiczna, ekosystemy i zdrowie ludzi: dzięki sieci obszarów chronionych Natura 2000, która obejmuje obecnie około 18% powierzchni UE, można chronić zagrożone gatunki i tereny zielone dla celów rekreacyjnych. Ustawodawstwo dotyczące jakości powietrza i wody ograniczyło presję na różnorodność biologiczną i ludzi. Z drugiej strony intensyfikacja wykorzystania gruntów, utrata naturalnych siedlisk i przełowienie uniemożliwiły w UE osiągnięcie celu w zakresie powstrzymania utraty różnorodności biologicznej do 2010 r.

• Zintegrowane rozwiązania z perspektywą globalną: wskazując na liczne powiązania pomiędzy różnymi wyzwaniami dotyczącymi środowiska i poza nim, SOER2010 zachęca do zintensyfikowania zintegrowanych działań w różnych dziedzinach polityki podejmujących takie wyzwania, tak aby szybciej uzyskać poprawę i maksymalnie wykorzystać dodatkowe korzyści (np. jednoczesne ograniczanie zmian klimatu i poprawa jakości powietrza).

• Efektywne wykorzystanie zasobów: zapewnienie żywności, energii i wody są głównymi czynnikami wpływającymi na użytkowanie gruntow, przy często sprzecznych zapotrzebowaniach (np. na żywność, pasze i paliwa). Kalkulacje i kształtowanie cen, w których w pełni uwzględnia się skutki eksploatacji zasobów, są niezbędne dla nakłaniania firm i konsumentów do bardziej wydajnego używania zasobów.

• Zaangażowanie obywateli: sama polityka nie wystarcza, aby zatrzymać czy odwrócić tendencje występujące w środowisku naturalnym. Musimy zwiększyć liczbę obywateli, którzy chcą ograniczać swój wpływ na środowisko, angażując ich w zbieranie danych i poprzez media społecznościowe.

Informacje dla redaktorów

SOER to najważniejszy raport EEA publikowany co pięć lat; jego celem jest dostarczenie informacji o stanie europejskiego środowiska, trendach oraz perspektywach, w tym o przyczynach, skutkach i możliwościach reagowania. SOER2010 składa się z czterech głównych elementów: (i) ocen tematycznych kluczowych zagadnień środowiskowych (zmiany klimatu, różnorodność biologiczna, wykorzystanie gruntów, zanieczyszczenie powietrza, środowisko morskie, konsumpcja itp.) z towarzyszącymi im faktami i tendencjami, (ii) oceny globalnych megatrendów wpływających na środowisko Europy, (iii) ocen krajowych oraz (iv) syntetycznej oceny zintegrowanej.

Wszystkie oceny SOER są dostępne online pod adresem: www.eea.europa.eu/soer.

O Europejskiej Agencji Środowiska (EEA)

Europejska Agencja Środowiska ma siedzibę w Kopenhadze. Celem Agencji jest wspieranie znaczącej i widocznej poprawy stanu środowiska naturalnego w Europie poprzez regularne dostarczanie tematycznych, rzeczowych i wiarygodnych informacji organom decyzyjnym i społeczeństwu.

Kraje należące do EEA: Austria, Belgia, Bułgaria, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Islandia, Lichtenstein, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwajcaria, Szwecja, Turcja, Węgry, Włochy i Wielka Brytania. Kraje współpracujące to sześć państw Bałkanów Zachodnich: Albania, Bośnia i Hercegowina, Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, Chorwacja, Czarnogóra i Serbia. Działania koordynacyjne stanowią integralną część sieci Eionet i wspierają Komisję w jej wysiłkach na rzecz procesu stabilizacji i stowarzyszenia krajów Bałkanów Zachodnich.

Osoby do kontaktów

Do kontaktów z prasą: