Doeltreffendheid hulpbronnen en afval

Taal wijzigen:
Pagina Laatst gewijzigd 10-03-2017 09:26
De wereldwijde milieuproblemen waar we nu mee te kampen hebben, zijn grotendeels het gevolg van menselijke overexploitatie van natuurlijke hulpbronnen, waaronder (fossiele) brandstoffen, mineralen, water, land en biodiversiteit. Het is steeds duidelijker geworden dat het gangbare Europese model van economische ontwikkeling — gebaseerd op een hoog hulpbronnengebruik, afvalproductie en vervuiling — op de lange termijn niet houdbaar is. De Europese Unie (EU) is momenteel sterk afhankelijk van invoer en om aan onze behoefte aan hulpbronnen te kunnen voldoen, hebben we twee keer het landoppervlak van de EU nodig. Een groot deel van de hulpbronnen wordt slechts gedurende een korte periode gebruikt of gaat verloren voor de economie omdat ze worden gestort of gedowncycled (tijdens de terugwinning neemt de kwaliteit van de hulpbron af). Dit heeft niet alleen gevolgen voor het milieu, maar ook voor onze economische concurrentiepositie. De oplossing ligt voor de hand, maar is niet eenvoudig: economische groei realiseren met minder natuurlijke hulpbronnen of, met andere woorden, meer doen met minder. Het verbeteren van de doeltreffendheid van hulpbronnen vormt daarom een centraal thema in het milieubeleid op de lange termijn, hetgeen tot uiting komt in strategische documenten zoals het zevende milieuactieprogramma (7e MAP), het EU-Stappenplan voor doeltreffend hulpbronnengebruik in Europa en het EU-Actieplan voor de circulaire economie.

Inleiding

De economie van Europa is afhankelijk van een ononderbroken stroom van natuurlijke hulpbronnen en materialen, zoals water, gewassen, hout, metalen, mineralen en energiedragers, en een groot deel van deze materialen moet worden ingevoerd. Deze afhankelijkheid kan meer en meer een bron van kwetsbaarheid worden, naarmate de wereldwijde strijd om natuurlijke hulpbronnen toeneemt.

Veel natuurlijke hulpbronnen zijn wereldwijd ongelijk verdeeld, waardoor de toegang tot deze hulpbronnen en de prijzen ervan steeds minder stabiel worden en de kans op conflicten toeneemt. Onzekere en instabiele prijzen kunnen bovendien de sectoren die afhankelijk zijn van deze hulpbronnen ontwrichten, waardoor bedrijven gedwongen worden personeel te ontslaan, investeringen uit te stellen en leveringen van goederen en diensten te stoppen.

Daarnaast heeft een snelle toename van de winning en exploitatie van natuurlijke hulpbronnen een groot aantal negatieve gevolgen voor het milieu in Europa en daarbuiten. Vervuiling van lucht, water en bodem, verzuring van ecosystemen, verlies van biodiversiteit, klimaatverandering en afvalproductie vormen op de korte, middellange en lange termijn een bedreiging voor het economische en sociale welzijn.

Het verbeteren van doeltreffendheid van hulpbronnen is van cruciaal belang om sociaal-economische vooruitgang te kunnen blijven boeken in een wereld met eindige hulpbronnen en ecosystemen met begrensde vermogens. Er moet echter meer worden gedaan. Een verbeterde doeltreffendheid wijst er immers alleen maar op dat de productie sneller groeit dan het hulpbronnengebruik en de uitstoot. Zij garandeert geenszins dat de absolute druk op het milieu is gedaald tot een niveau dat op de lange termijn duurzaam is voor Europa en de rest van de wereld.

Bij de beoordeling van de duurzaamheid van de Europese productie- en consumptiesystemen moet daarom verder worden gegaan dan enkel meten of de productie sneller toeneemt dan het hulpbronnengebruik en de daarmee verbonden druk ('relatieve ontkoppeling'). In plaats daarvan zou beoordeeld moeten worden of er sprake is van 'absolute ontkoppeling', waarbij de productie toeneemt en het hulpbronnengebruik daalt.

Naast het beoordelen van de relatie tussen hulpbronnengebruik en economische productie is het ook belangrijk dat er wordt gekeken of de effecten van het hulpbronnengebruik van de samenleving op het milieu afnemen ('ontkoppeling van effecten').

 

EU-beleid op dit gebied

In het 7e MAP wordt het verbeteren van de doeltreffendheid van hulpbronnen genoemd als een van de drie belangrijkste doelstellingen om de 2050-visie 'goed leven, binnen de grenzen van onze planeet' te realiseren: 

  • het beschermen, behouden en verbeteren van het natuurlijk kapitaal van de Unie;
  • het omvormen van de Unie tot een hulpbronnendoeltreffende, groene en concurrerende koolstofarme economie;
  • het beschermen van de burgers van de Unie tegen milieugerelateerde druk en risico's voor de volksgezondheid en het welzijn.
     

Deze doelstellingen zijn nauw verbonden met en onderhevig aan andere, maar gerelateerde beleidskaders, zoals het Stappenplan voor doeltreffend hulpbronnengebruik in Europa en de Routekaart naar een koolstofarme economie.

Een andere groep beleidsmaatregelen heeft tot doel om het lineaire groeipatroon 'nemen-maken-consumeren-weggooien' in te ruilen voor een circulair model dat gebaseerd is op het feit dat de utiliteit van producten, componenten en materialen, alsmede hun waarde voor de economie behouden blijft. Zoals in het EU-Actieplan voor de circulaire economie wordt vermeld, moeten hiervoor de toeleveringsketens veranderen, onder andere op het gebied van productontwerp, bedrijfsmodellen, consumptiekeuzes, en het voorkomen en beheren van afval. De afvalwetgeving van de EU is hierbij een van de belangrijkste beleidsfactoren.

 

Activiteiten van het EMA

Het EMA analyseert materiaalstromen en afvalstatistieken en produceert daaraan gerelateerde indicatoren en beoordelingen. De vooruitgang van het beleid wordt geanalyseerd in drie parallelle series verslagen over afvalbeheer, afvalpreventie en doeltreffendheid van hulpbronnen. In jaarlijkse verslagen over de circulaire economie en bijdragen aan geïntegreerde beoordelingen, zoals het verslag 'Het milieu in Europa: Toestand en verkenningen 2020' van het EMA (SOER2020), wordt een overkoepelend perspectief geboden.

Regelmatig worden op maat gemaakte analyses geproduceerd van geselecteerde aspecten van het beleid op het gebied van hulpbronnendoeltreffendheid, zoals monitoringconcepten, milieudoelstellingen, marktinstrumenten en andere interventiestrategieën.

Interactie met belanghebbenden en capaciteitsopbouw in verband met deze beoordelingen vormen een belangrijk onderdeel van de werkzaamheden en regelmatig worden met de nationale contactpunten Eionet-bijeenkomsten en -workshops over afval en hulpbronnendoeltreffendheid economie georganiseerd.

 

Vooruitzichten

De huidige werkzaamheden zijn erop gericht om de wetenschappelijke basis op het gebied van doeltreffendheid van hulpbronnen, circulaire economie en afval te vergroten. Er zullen bijdragen aan SOER2020 worden geleverd, waarbij de nadruk op thematische informatie (afval en hulpbronnengebruik) zal liggen, en er zal een systematische analyse van de overgang naar een circulaire economie worden gemaakt.

Geographic coverage

Abonnementen
Abonneren om onze verslagen (op papier en/of in elektronische vorm) en onze driemaandelijkse elektronische nieuwsbrief te ontvangen.
Volg ons
 
 
 
 
 
Europees Milieuagentschap (EMA)
Kongens Nytorv 6
1050 Kopenhagen K
Denemarken
Telefoon: +45 3336 7100