Naar een groene economie

Taal wijzigen:
Article Gepubliceerd 17-08-2014 Laatst gewijzigd 22-04-2016 11:32
Onze levenskwaliteit, gezondheid en banen hangen allemaal af van het milieu. De manier waarop we op dit moment natuurlijke hulpbronnen verbruiken en het tempo waarin dat gebeurt, bedreigen echter niet alleen ons welzijn maar ook het vermogen van de natuur om ons te onderhouden. Onze manier van produceren, consumeren en leven vraagt om ingrijpende veranderingen. We moeten onze economie groener maken en daar vandaag al mee beginnen.

 Image © Gülcin Karadeniz

Onze planeet beschikt over beperkte hulpbronnen, en tegenwoordig winnen en gebruiken we meer dan de aarde duurzaam kan leveren. Zonder natuurlijke hulpbronnen is er geen productie en consumptie. Ze zorgen voor rijkdom en banen, en dragen daarmee bij aan de kwaliteit van ons leven en ons welzijn.

Alles om ons heen komt uit de natuur. Op de een of andere manier waren en zijn onze huizen, auto's, fietsen, levensmiddelen, kleding en energie onderdeel van het milieu. We winnen grondstoffen, verwerken ze en bouwen er onze gemeenschappen mee op. Al van oudsher zijn deze relatie met en afhankelijkheid van het milieu erg belangrijk voor ons bestaan.

Ons gebruik van hulpbronnen heeft echter ook een keerzijde. Wij vergen tegenwoordig zoveel van het milieu dat het ons in de toekomst mogelijk minder goed kan onderhouden.

Bij onze activiteiten komen vervuilende stoffen in onze atmosfeer vrij en belandt plastic in onze oceanen. Onze ecosystemen veranderen sneller dan vroeger, in een onnatuurlijk hoog tempo. Door meer handel ontstaan nieuwe soorten, die zich van complete ecosystemen meester kunnen maken. Neerslagpatronen veranderen door klimaatverandering. Oogsten worden minder voorspelbaar zodat voedselprijzen sterk stijgen. Duidelijk zichtbaar is dat sommige regio's en landen kwetsbaarder zijn. Sommige milieueffecten, zoals luchtvervuiling, zijn echter voor iedereen merkbaar, zij het in uiteenlopende mate.

Vandaag in actie tegen bedreigingen van morgen

Onze huidige productie en consumptie zijn al niet meer duurzaam nu we de aarde met meer dan zeven miljard mensen bewonen. Verwacht wordt dat die wereldbevolking halverwege deze eeuw zal zijn gegroeid tot ongeveer negen miljard mensen, van wie miljarden nog steeds in armoede leven en een hogere levensstandaard nastreven.
Door de manier waarop wij hulpbronnen gebruiken, tasten we het natuurlijke kapitaal aan waarover toekomstige generaties voor hun welzijn kunnen beschikken. Dat betekent in ieder geval dat er per persoon minder land en minder zoet water beschikbaar zal zijn om het voedsel te produceren dat we nodig hebben.

Om de kwaliteit van ons leven en ons welzijn op de lange termijn te waarborgen, moeten we onze economie groener maken en daar vandaag al mee beginnen. Maar hoe kunnen we dat bereiken? Hoe veranderen we onze economie in een economie die het milieu behoudt en tegelijkertijd onze kwaliteit van leven waarborgt?

Efficiënter gebruik van hulpbronnen in Europa

Om te beginnen moet onze economie efficiënter gebruikmaken van hulpbronnen. We zullen meer moeten doen met minder. Minder hulpbronnen winnen en gebruiken.
Hoewel het belangrijk is minder nieuwe grondstoffen voor productieprocessen te gebruiken en die productieprocessen efficiënter te maken, is dat maar een deel van het verhaal. We moeten bij productie en consumptie ook minder grondstoffen verspillen en verloren laten gaan.

Het veranderen van onze economie is zeker mogelijk, maar vraagt wel tientallen jaren van actie en inzet. Europa heeft al veel bereikt als het gaat om een efficiënter gebruik van hulpbronnen, maar er is ook nog veel te doen.

Er zijn al diverse EU-strategieën en -wetten ingevoerd, waaronder Europa 2020, het vlaggenschipinitiatief voor een efficiënt gebruik van hulpbronnen in Europa, de kaderrichtlijn afvalstoffen en het zevende milieuactieprogramma. Zij moeten ervoor zorgen dat belangrijke economische activiteiten steeds duurzamer worden, en op de lange termijn de transitie naar een groenere economie bewerkstelligen.

Als dit beleid volledig wordt uitgevoerd, zou dat vele voordelen opleveren. Voor een bepaalde output zouden dan veel minder hulpbronnen nodig zijn, en dat zou bijdragen aan de bescherming en het behoud van het milieu. Tegelijkertijd zou de economie hiermee een enorme innovatieslag kunnen maken en zouden Europese bedrijven hun concurrentiepositie flink kunnen verbeteren.

Street market

(c) Gülcin Karadeniz

Minder afval

Laten we bij wijze van voorbeeld eens kijken naar voedselafval. Naar schatting wordt wereldwijd 30 tot 50 % van het voedsel weggegooid. Alleen al in de EU gooien we elk jaar bijna 90 miljoen ton voedsel weg. Dat is bijna 180 kilo per persoon.

Overal in de productie- en consumptieketen wordt voedsel verspild. Voor elk stuk voedsel dat niet wordt geconsumeerd, verspillen we de energie, het water, de arbeid en de grond die worden gebruikt om het te produceren. Ook broeikasgassen en meststoffen die in de natuur terechtkomen, tasten het milieu aan.

Zouden we het voedselsysteem zó kunnen veranderen dat we verspilling voorkomen doordat consumenten, supermarkten en voedselproducenten er samen naar streven om alleen te produceren, te verkopen en te kopen wat we ook echt opeten?

Zouden we afgedankte producten — de „restanten" van het ene productieproces — ook kunnen gebruiken als grondstof voor een ander productieproces? Zouden we een „circulaire economie" tot stand kunnen brengen, waarin zo weinig mogelijk verloren gaat? Als we beter met ons huisvuil omspringen, kan de winst enorm zijn, niet alleen in economisch opzicht, maar ook voor het milieu.

Het groener maken van een hele economie — in Europa en uiteindelijk ook wereldwijd — is een immense opgave. Duurzaam gebruik van hulpbronnen moet dan immers worden geïntegreerd in alle aspecten van ons dagelijks leven.

Eco-innovatieprojecten, hernieuwbare energiebronnen en onderzoek in het algemeen zijn cruciaal voor de ontwikkeling van betere producten en processen en voor het terugdringen van de hoeveelheid afval. In samenwerking met overheden en maatschappelijke organisaties zou het bedrijfsleven duurzame oplossingen kunnen invoeren tot zij „gangbaar" worden. Kunnen we bijvoorbeeld een systeem ontwikkelen waarin we producten als gereedschappen en auto's niet langer bezitten maar „huren" of „lenen" en we er dus minder van nodig hebben om aan onze behoefte te voldoen?

Wij consumenten ...

Wij moeten in onze economie efficiënter met hulpbronnen omspringen en minder afval — of verliezen — produceren. In de economische wetenschappen bestaat een aantal instrumenten waarmee we kosten en schade kunnen inschatten. Aan de andere kant biedt dit vakgebied ook handvatten om milieuoverwegingen mee te nemen in onze economische besluiten. Maar we hebben ook meer innovatie nodig, meer onderzoek en in ieder geval een perspectief voor de lange termijn.

Als consumenten moeten we allemaal ons steentje bijdragen, willen we geleidelijk kunnen overstappen naar een groene economie. Ons consumentengedrag wordt sterk beïnvloed door onze omgeving en maatschappelijke situatie, onze impulsen en de keuzes die wij kunnen maken. Historisch gezien zijn consumptiepatronen altijd aan veranderingen onderhevig. We kunnen deze flexibiliteit benutten en de weg van meer duurzaamheid inslaan.

Hoeveel we ook verdienen of waar we ook wonen, onze gezondheid en ons welzijn hangen af van het milieu. Een goed milieu gaat ons allemaal aan.


Signalen 2014 gaat dieper op deze onderwerpen in.

Hans Bruyninckx

Hans Bruyninckx
Directeur

Gerelateerde inhoud

Geographic coverage

Europe
gearchiveerd onder: ,
Europees Milieuagentschap (EMA)
Kongens Nytorv 6
1050 Kopenhagen K
Denemarken
Telefoon: +45 3336 7100