Personal tools

Notifiki
Irċievi notifiki dwar rapporti u prodotti ġodda. Frekwenza: 3-4 emails / xahar.
Abbonamenti
${inkiteb} biex tirċievi r-rapporti tagħna (stampati jew/u f’forma elettronika) u n-newsletter elettronika ta’ kull tliet xhur.
Segwina
Ikona ta’ Twitter Twitter
Ikona tal-Facebook Facebook
Ikona tal-YouTube Kanal tal-YouTube
Lowgo RSS Feeds tar-RSS
Iktar

Write to us Write to us

For the public:


For media and journalists:

Contact EEA staff
Contact the web team
FAQ

Call us Call us

Reception:

Phone: (+45) 33 36 71 00
Fax: (+45) 33 36 71 99


li jmiss
preċedenti
punti

Aqbeż għall-kontenut. | Aqbeż għal navigazzjoni

Sound and independent information
on the environment

You are here: Home / Signals - Kull nifs li nieħdu / Signals 2013 / Artikoli / L-arja fl-Ewropa llum

L-arja fl-Ewropa llum

Biddel il-lingwa
L-Ewropa tejbet il-kwalità tal-arja tagħha f’għexieren ta’ snin riċenti. Emissjonijiet minn ħafna sustanzi li jniġġsu tnaqqsu b’suċċess, iżda l-materja partikulata u t-tniġġis tal-ożonu b’mod partikolari jkomplu jippreżentaw riskji serji għas-saħħa tal-Ewropej.
ImaginAIR: Il-bniedem ...

ImaginAIR: Il-bniedem ...  Image © Justine Lepaulard

F’ħafna bliet issa, it-tniġġis tant huwa sostanzjali li huwa kważi impossibbli li wieħed jara l-istilel bil-lejl.

Justine Lepaulard, Franza (ImaginAIR)

Londra, l-4 ta’ Diċembru 1952: Ċpar oħxon beda jiżviluppa fuq il-belt; iż-żiffa waqfet. Fil-jiem li segwew, l-arja fuq il-belt kienet wieqfa; ħruq ta' faħam irrilaxxa livelli għoljin ta' ossidi tal-kubrit u żied leħħa safranija maċ-ċpar. L-isptarijiet malajr imtlew b'nies isofruminnmard tan-nifs. Fl-agħar mument, il-viżibbiltà tant kienet ħażina f’diversi postijiet li n-nies ma setgħux jaraw saqajhom stess. Matul il-Great Smog (duħħan qawwi) ta’ Londra, bejn 4,000 u 8,000 persuna addizzjonali — l-aktar trabi u nies anzjani — huwa stmat li mietu minbarra r-rata medja ta’ mwiet.  

Tniġġis serju tal-arja fl-ibliet industrijali kbar tal-Ewropa kien kemxejn komuni fis-seklu 20. Fjuwils solidi, il-faħam b’mod partikolari, ħafna drabi ntużaw biex iħaddmu l-fabbriki u jsaħħnu d-djar. Flimkien ma’ kondizzjonijiet tax-xitwa u fatturi meteoroloġiċi, kien hemm ħafna jiem meta livelli għoljin ħafna ta’ tniġġis tal-arja kienu jibqgħu fuq żoni urbani għal jiem, xhur u ġimgħat. Infatti, Londra kienet magħrufa għall-episodji tagħha ta’ tniġġis tal-arja mis-seklu 17. Sas-seklu 20, is-smogg ta’ Londra kien ikkunsidrat wieħed mill-karatteristiċi tal-belt, u kien anke ggwadanja postu fil-litteratura.

London smog

(c) Ted Russell | Getty Images

It-teħid ta’ azzjoni wassal għal titjib reali fil-kwalità tal-arja

Minn dak iż-żmien inbidlu ħafna affarijiet. Fis-snin wara l-Great Smog, żieda fl-għarfien pubbliku u politiku wasslet għal leġiżlazzjoni mmirata lejn it-tnaqqis tat-tniġġis tal-arja minn sorsi stazzjonarji bħal djar, negozji u industrija. Lejn l-aħħar tas-sittinijiet, ħafna pajjiżi, mhux ir-Renju Unit biss, kienu bdew jgħaddu liġijiet biex jittrattaw it-tniġġis tal-arja.

Fis-60 sena mill-Great Smog, il-kwalità tal-arja fl-Ewropa kienet tjiebet sostanzjalment, fil-parti l-kbira minħabba leġiżlazzjoni nazzjonali, Ewropea u internazzjonali effettiva.  

F’xi każijiet, deher ċar li l-problema tat-tniġġis tal-arja setgħet tiġi riżolta biss permezz ta’ kooperazzjoni internazzjonali. Fl-1960, l-istudji wrew li x-xita aċiduża li kienet qiegħda tikkawża l-aċidifikazzjoni tax-xmajjar u tax-xmajjar Skandinavi kienet ikkawżata minn sustanzi li jniġġsu rilaxxati fl-arja fl-Ewropa kontinentali. Ir-riżultat kien l-ewwel strument internazzjonali legalment vinkolanti biex jittratta problemi ta’ tniġġis tal-arja fuq bażi reġjonali wiesgħa, jiġifieri l-Kummissjoni Ekonomika tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Konvenzjoni tal-Ewropa dwar it-Tniġġis tal-Arja Transkonfinali fuq Distanza fit-Tul (LRTAP) tal-1979.

Żviluppi teknoloġiċi, li xi wħud minnhom kienu inċitati mil-leġiżlazzjoni, ikkontribwew ukoll għat-titjib tal-arja fl-Ewropa. Pereżempju, magni tal-karrozzi saru aktar effiċjenti fl-użu tal-fjuwils; karrozzi ġodda tad-diżil għandhom filtri ta’ partikuli installati; u faċilitajiet industrijali bdew jużaw tagħmir dejjem aktar effettiv għat-tnaqqis tat-tniġġis. Miżuri bħal multi għal konġestjoni jew inċentivi tat-taxxa għal karrozzi iktar indaf kienu wkoll ta’ suċċess konsiderevoli.

Emissjonijiet ta’ xi sustanzi li jniġġsu l-arja, bħad-dijossidu tal-kubrit, il-monossidu tal-karbonju u l-benżen tnaqqsu ħafna. Dan wassal għal titjib ċar fil-kwalità tal-arja u għaldaqstant ukoll għas-saħħa pubblika. Pereżempju, il-bidla minn faħam għal gass naturali kienet strumentali fit-tnaqqis ta’ konċentrazzjonijiet tad-dijossidu tal-kubrit: fil-perjodu 2001-2010, konċentrazzjonijiet tad-dijossidu tal-kubrit naqsu bin-nofs fl-UE.

Iċ-ċomb huwa sustanza oħra li tniġġes li ġiet trattata b’suċċess mil-leġiżlazzjoni. Fl-1920, ħafna vetturi bdew jużaw petrol biċ-ċomb biex jevitaw ħsara għall-magni ta' kombustjoni interna. L-impatti għas-saħħa miċ-ċomb rilaxxat fl-arja saru magħrufa biss għexieren ta’ snin wara. Iċ-ċomb jeffettwa l-organi u s-sistema nervuża, u jostakola l-iżvilupp intellettwali fit-tfal b’mod partikolari. Mis-snin sebgħin, serje ta’ azzjonijiet kemm f’livell Ewropew kif ukoll internazzjonali wasslu għall-eliminazzjoni gradwali ta’ addittivi taċ-ċomb f’petrol użat fil-vetturi. Illum, kważi l-istazzjonijiet kollha li jwettqu monitoraġġ taċ-ċomb fl-ajru jirrappurtaw livelli ta' konċentrazzjoni ħafna taħt il-limiti stabbiliti fil-leġiżlazzjoni tal-UE.

Fejn ninsabu issa?

Għal sustanzi oħra li jniġġsu, ir-riżultati huma inqas ċari. Reazzjonijiet kimiċi fl-atmosfera tagħna u d-dipendenza tagħna fuq ċerti attivitajiet ekonomiċi jagħmluha aktar diffiċli li dawn is-sustanzi li jniġġsu jiġu trattati.

Diffikultà oħra tirriżulta mill-mod li bih hija implimentata u infurzata l-leġiżlazzjoni tul pajjiżi tal-UE. Il-leġiżlazzjoni dwar l-arja fl-UE tipikament tistabbilixxi miri jew limiti fuq sustanzi speċifiċi, iżda tħalliha f’idejn il-pajjiżi biex jiddeterminaw kif ser jilħqu dawk il-miri.  

Xi pajjiżi ħadu ħafna miżuri effettivi biex jittrattaw it-tniġġis tal-arja. Pajjiżi oħrajn ħadu inqas miżuri, jew il-miżuri li ħadu wrew li kienu inqas effettivi. Dan jista’ jkun parzjalment minħabba livelli differenti ta’ monitoraġġ u kapaċitajiet differenti tal-infurzar fil-pajjiżi.

Problema oħra fil-kontroll tat-tniġġis tal-arja tiġi mid-differenza bejn testijiet laboratorji u kondizzjonijiet tad-dinja reali. F'każijiet fejn il-leġiżlazzjoni timmira setturi speċifiċi bħat-trasport jew l-industrija, teknoloġiji ttestjati fil-laboratorji ideali jistgħu jidhru aktar nodfa u aktar effettivi milli f’użijiet u f’sitwazzjonijiet tad-dinja reali.  

Għandna niftakru wkoll li xejriet ta' konsum jew miżuri ta' politiki ġodda li m'għandhomx x’jaqsmu mal-arja jista’ jkollhom ukoll effetti mhux intiżi fuq il-kwalità tal-arja fl-Ewropa.

ImaginAIR: Agricultural traditions that harm

(c) Cristina Sînziana, ImaginAIR/EEA

“Il-prattika antika tal-ħruq tal-qasbija f’żoni rurali għadha segwita fir-Rumanija. Huwa mezz biex bih titnaddaf żona għal għelejjel ġodda, rikki. Minbarra l-impatt negattiv tagħha fuq in-natura, nikkunsidra din l-attività ta’ ħsara wkoll għas-saħħa tal-komunità lokali. Minħabba li l-ħruq jinvolvi ċertu għadd ta’ persuni biex jikkontrollaw in-nar, l-impatt huwa speċifiku ħafna.” Cristina Sînziana Buliga, Rumanija

L-esponiment tal-PM għadu għoli fl-ibliet

Leġiżlazzjoni preżenti tal-UE u internazzjonali mmirata lejn it-trattament tal-PM tikklassifika l-partikoli f’żewġ daqsijiet — 10 mikroni fi djametru jew inqas  u 2.5 mikroni fi djametru jew inqas (PM10 u PM2.5) — u timmira emissjonijiet diretti kif ukoll emissjonijiet ta’ gassijiet prekursuri.  

Hemm suċċessi sostanzjali fir-rigward tal-emissjonijiet tal-PM fl-Ewropa. Bejn l-2001 u l-2012, l-emissjonijiet diretti ta' PM10 u PM2.5 naqsu b’14 % fl-Unjoni Ewropea u bi 15 % fit-32 pajjiż tal-AEA.

Emissjonijiet ta’ prekursuri ta’ PM naqsu wkoll fl-UE: ossidi tal-kubrit b’54 % (44 % tal-AEA-32); ossidi tan-nitroġenu b’26 % (23 % tal-AEA-32); ammonja b’ 10 % (8 % tal-AEA-32).

Iżda dan it-tnaqqis fl-emissjonijiet ma rriżultax dejjem f’esponiment iktar baxx għal PM. Is-sehem tal-popolazzjoni urbana Ewropea esposta għal livelli ta’ konċentrazzjoni ta’ PM10 ’il fuq mill-valuri stabbiliti mil-leġiżlazzjoni tal-UE baqa’ għoli (18-41 % għall-EU-15 u 23-41 % għall-AEA-32) u wera biss tnaqqis minuri fl-aħħar għaxar snin. Meta wieħed iqis il-linji gwida aktar stretti tal-WHO, aktar minn 80 % tal-popolazzjoni urbana fl-UE huma esposti għal konċentrazzjonijiet PM10 eċċessivi.

Għalhekk jekk l-emissjonijiet naqsu sostanzjalment, għaliex għad għandna livelli għoljin ta’ esponiment għal PM fl-Ewropa? It-tnaqqis tal-emissjonijiet f’żona jew minn sorsi speċifiċi ma jirriżultawx awtomatikament f’konċentrazzjonijiet iktar baxxi. Xi sustanzi li jniġġsu jistgħu jibqgħu fl-atmosfera għal żmien twil biżżejjed biex jiġu ttrasportati minn pajjiż wieħed għall-ieħor, minn kontinent wieħed għall-ieħor, jew f’xi każijiet madwar id-dinja. It-trasport interkontinentali ta’ partikuli u l-prekursuri tagħhom jista’ jispjega għaliex l-arja fl-Ewropa ma tjibitx daqs kemm naqsu emissjonijiet PM u emissjonijiet PM prekursuri.

Raġuni oħra għall-konċentrazzjonijiet għoljin kontinwi ta’ PM tista’ tinsab fil-mudelli ta' konsum tagħna. Pereżempju, fi snin riċenti, il-ħruq tal-faħam u tal-injam f’fuklari żgħar għat-tisħin tad-djar ikkostitwixxa sors maġġuri ta’ tniġġis PM10 f’xi żoni urbani, b’mod partikolari fil-Polonja, fis-Slovakkja u fil-Bulgarija. Dan huwa parzjalment ikkawżat minn prezzijiet għoljin tal-enerġija, li wasslu lil familji bi dħul baxx b’mod partikolari biex jagħżlu alternattivi orħos.

L-ożonu: ħolma kerha fil-ġranet sħan tas-sajf?

L-Ewropa rnexxielha wkoll tnaqqas l-emissjonijiet ta’ prekursuri tal-ożonu bejn l-2001 u l-2010. Fl-UE, emissjonijiet ta’ ossidi tan-nitroġenu naqsu b’26 % (23 % tal-AEA-32), komposti organiċi volatili mhux tal-metan naqsu b’27 % (28 % tal-AEA-32), u emissjonijiet tal-monossidu tal-karbonju naqsu bi 33 % (35 % tal-AEA-32).

L-istess bħal bil-PM, l-ammonti ta’ prekursuri tal-ożonu rilaxxati fl-atmosfera naqsu, iżda ma kienx hemm tnaqqis korrispondenti fil-livelli ta’ konċentrazzjoni għolja ta’ ożonu. Dan huwa parzjalment minħabba t-trasport interkontinentali tal-ożonu u l-prekursuri tiegħu. It-topografija u varjazzjonijiet minn sena għall-oħra f’kondizzjonijiet meteoroloġiċi bħal f’irjieħ u temperaturi għandhom rwol ukoll.  

Minkejja t-tnaqqis fl-għadd u l-frekwenza ta’ konċentrazzjonijiet għoljin tal-ożonu fix-xhur tas-sajf, l-esponiment ta’ popolazzjonijiet urbani għall-ożonu xorta jibqa’ għoli. Fil-perjodu 2001-2010, bejn 15 sa 61 % tal-popolazzjoni urbana tal-UE kienet esposta għal livelli tal-ożonu ’l fuq mill-valuri mira tal-UE, l-aktar fl-Ewropa t’isfel minħabba sjuf iktar sħan. Permezz tal-linji gwida aktar stretti tal-Organizzazzjoni Dinjija għas-Saħħa, kważi r-residenti urbani kollha fl-UE kienu esposti għal livelli eċċessivi. Inġenerali, episodji tal-ożonu huma aktar komuni fir-reġjun tal-Mediterran milli fl-Ewropa ta’ fuq.

Iżda konċentrazzjonijiet għoljin tal-ożonu mhux biss huma fenomenu urban li jidher fix-xhur tas-sajf. B’mod sorprendenti, il-livelli tal-ożonu għandhom it-tendenza li jkunu ġeneralment ogħla f’żoni rurali, għalkemm inqas persuni huma esposti. Żoni urbani ġeneralment ikollhom livelli ogħla ta’ traffiku minn żoni rurali. Madankollu, waħda mis-sustanzi li jniġġsu rilaxxata mit-trasport bit-triq teqred il-molekoli tal-ożonu permezz ta’ reazzjoni kimika, u għaldaqstant tista’ tirriżulta f’livelli tal-ożonu aktar baxxi f’żoni urbani. Madankollu, il-livelli ogħla tat-traffiku jirriżultaw f’livelli ogħla ta’ PM fl-ibliet.

ImaginAIR: Sustainable and beautiful

(c) Jerome Prohaska, ImaginAIR/EEA

Leġiżlazzjoni għat-tnaqqis tal-emissjonijiet

Minħabba li jistgħu joriġinaw parzjalment f’pajjiżi oħra, l-emissjonijiet ta’ xi PM u prekursuri tal-ożonu huma koperti mill-Protokoll ta’ Gothenburg għall-Konvenzjoni dwar it-Tniġġis tal-Arja Transkonfinali fuq Distanzi Twal (Konvenzjoni LRTAP).

Fl-2010, 12-il pajjiż tal-UE, u l-UE infisha, qabżu limitu wieħed jew aktar ta’ emissjonijiet (l-ammont permess ta’ emissjonijiet) għal sustanza waħda jew aktar li tniġġes koperti mill-konvenzjoni (ossidi tan-nitroġenu, ammonja, dijossidu tal-kubrit u komposti organiċi volatili mhux tal-metan). Limiti għal ossidi tan-nitroġenu inqabżu minn 11 mit-12-il pajjiż.  

Toħroġ stampa simili mil-leġiżlazzjoni tal-UE. Id-Direttiva tal-Limiti Nazzjonali tal-Emissjonijiet (NEC) tirregola emissjonijiet tal-istess erba’ sustanzi li jniġġsu bħall-Protokoll ta’ Gothenburg iżda b’limiti kemm kemm iktar stretti għal xi pajjiżi. Dejta uffiċjali finali għad-Direttiva NEC tindika li 12-il pajjiż tal-UE naqsu li jissodisfaw il-limitazzjonijiet legalment vinkolanti tal-emissjonijiet tagħhom għal ossidi tan-nitroġenu fl-2010. Diversi minn dawn il-pajjiżi naqsu wkoll li jissodisfaw il-limitazzjonijiet tagħhom għal wieħed jew aktar mit-tliet sustanzi l-oħra li jniġġsu.

Minn fejn jiġu s-sustanzi li jniġġsu l-arja?

Il-kontribuzzjoni ta’ attivitajiet tal-bniedem għall-ħolqien ta’ sustanzi li jniġġsu l-arja hija ġeneralment iktar faċli biex titkejjel u jsirilha monitoraġġ minn sorsi naturali, iżda din il-kontribuzzjoni tal-bniedem tvarja fil-biċċa l-kbira skont is-sustanza li tniġġes. Il-kombustjoni tal-fjuwil hija b’mod ċar kontributur prinċipali u tixtered tul diversi setturi ekonomiċi, mit-trasport bit-triq u mid-djar għall-użu tal-enerġija u l-produzzjoni tal-enerġija.

L-agrikoltura hija kontributur importanti ieħor għal sustanzi speċifiċi li jniġġsu, Madwar 90 % tal-emissjonijiet tal-ammonja u 80 % tal-emissjonijiet tal-metan jiġu minn attivitajiet agrikoli. Sorsi oħra tal-metan jinkludu l-iskart (landfills), it-tħaffir għall-faħam u t-trasport tal-gass fuq distanzi twal.

Aktar minn 40 % tal-emissjonijiet tal-ossidi tan-nitroġenu jiġu mit-trasport bit-triq, filwaqt li madwar 60 % tal-ossidi tal-kubrit jiġu mill-produzzjoni u mid-distribuzzjoni tal-enerġija fil-pajjiżi membri u li jikkooperaw tal-AEA. Bini kummerċjali, tal-gvern u pubbliku, u djar jikkontribwixxu għal madwar nofs il-PM2.5 u l-emissjonijiet tal-monossidu tal-karbonju.

Huwa ċar li ħafna setturi ekonomiċi differenti jikkontribwixxu għat-tniġġis tal-arja. Li kwistjonijiet tal-kwalità tal-arja jidħlu fi proċessi dwar it-teħid ta’ deċiżjonijiet għal dawn is-setturi jista’ ma jasalx biex jiġi rrapurtat fil-gazzetti, iżda ċertament jgħin biex titjieb il-kwalità tal-arja fl-Ewropa.

Sorsi ta’ tniġġis tal‑arja fl‑Ewropa

Il-kwalità tal-arja taħt skrutinju pubbliku

Dak li infatti wasal għall-headlines internazzjonali u attratta l-attenzjoni pubblika fi snin riċenti kien il-kwalità tal-arja f’żoni urbani kbar, speċjalment għal bliet li jospitaw il-Logħob Olimpiku.  

Beijing, huwa eżempju. Il-belt hija magħrufa għall-iskyscrapers tagħha telgħin b’ritmu mgħaġġel, kif ukoll għat-tniġġis tal-arja tagħha. Beijing bdiet kontroll sistematiku tat-tniġġis tal-arja fl-1998 — tliet snin qabel ma ntgħażlet uffiċjalment biex tospita l-Olimpjadi. L-awtoritajiet ħadu miżuri konkreti biex itejbu l-kwalità tal-arja qabel il-Logħob. Taxis u karrozzi tal-linja antiki kienu sostitwiti u industriji maħmuġin ġew riallokati jew magħluqa. Fil-ġimgħat qabel il-Logħob, twaqqaf ix-xogħol ta' kostruzzjoni u l-użu tal-karrozzi kien ristrett.

Il-Professur C.S. Kiang, wieħed mix-xjentisti primarji Ċiniżi fir-rigward tal-klima, jitkellem dwar il-kwalità tal-arja matul il-logħob ta' Beijing: “Fl-ewwel jumejn tal-Logħob, il-konċentrazzjoni tal-PM2.5, il-partikoli fini li jippenetraw fil-pulmun, kienet madwar 150 mg/m3. Fit-tieni jum, bdiet niezla x-xita, żied ir-riħ u l-livelli tal-PM2.5 niżlu f’daqqa u mbagħad baqgħu f’madwar 50mg/m3, li huwa d-doppju tal-valur linja gwida tal-WHO ta’ 25 mg/m3.”

London marathon

(c) Rob Ewen | iStock

Saret diskussjoni simili fir-Renju Unit qabel l-Olimpjadi ta' Londra fl-2012. Il-kwalità tal-arja ser tkun tajba biżżejjed għall-atleti tal-Olimpjadi, speċjalment dawk li jiġru l-maratoni jew iċ-ċiklisti? Skont l-Università ta’ Manchester, l-Olimpjadi ta’ Londra ma kinux ħielsa mit-tniġġis, iżda xorta setgħu kienu l-logħob l-inqas imniġġes fi snin riċenti. Temp favorevoli u ppjanar tajjeb jidhru li għenu; suċċess kemxejn kbir meta pparagunat ma’ Londra fl-1952.  

Sfortunatament il-problema tat-tniġġis tal-arja ma għebitx wara li l-Olmpijadi waslu fi tmiemhom. Fl-ewwel jiem tal-2013, Beijing kienet għal darb’oħra mgħaddsa fi tniġġis serju tal-arja. Fit-12 ta’ Jannar, kejl uffiċjali indika konċentrazzjonijiet tal-PM2.5 ta’ aktar minn 400 mg/m3, filwaqt li qari mhux uffiċjali f’diversi postijiet laħaq it-800 mg/m3.

Aktar informazzjoni

Geographical coverage

[+] Show Map

Dokument ta’ Azzjonijiet
Filed under: ,

Kummenti

Sir membru issa!
Irċievi notifiki dwar rapporti u prodotti ġodda. Attwalment għandna 33017 abbonati. Frekwenza: 3-4 posta elettronika / xahar.
Arkivju tan-notifiki
Segwina
 
 
 
 
 
Aġenzija Ewropea għall-Ambjent (EEA)
Kongens Nytorv 6
1050 Kopenħagen K
id-Danimarka
Telefown: +45 3336 7100