Personal tools

next
previous
items

Skip to content. | Skip to navigation

Sound and independent information
on the environment

Cáilíocht aeir laistigh

Change language
D’fhéadfadh go gcaithfeadh a lán againn suas le 90% dár lá taobh istigh – sa bhaile, ag an obair nó ar scoil. Tá éifeacht dhíreach freisin ag cáilíocht an aeir a análaimid taobh istigh ar ár sláinte. Cad a chinneann cáilíocht aeir taobh istigh? An bhfuil aon difríocht idir truailleáin aeir taobh amuigh agus taobh istigh? An féidir linn feabhas a chur ar cháilíocht aeir taobh istigh?

 Image © Jose AS Reyes | Shutterstock

B’fhéidir go gcuirfeadh sé ionadh ar a lán againn go bhféadfadh go mbeadh an t-aer i sráid uirbeach le meántrácht níos glaine i ndáiríre ná an t-aer i do sheomra teaghlaigh. Cuirtear in iúl trí thuarascálacha staidéir úrnua  go bhféadfadh truailleáin dhíobhálacha áirithe maireachtáil i dtiúchaintí níos airde i spásanna taobh istigh seachas taobh amuigh. San am atá caite fuair truailliú aeir laistigh i bhfad níos lú airde seachas truailliú aeir lasmuigh, go háirithe truailliú aeir lasmuigh ó astuithe iompair agus tionscail. Le blianta beaga anuas áfach tá na bagairtí ó nochtadh do thruailliú laistigh níos follasaí.

Samhlaigh teach nuaphéinteáilte cóirithe le troscán nua…Nó áit oibre lán le boladh trom earraí glantacháin… Tá éagsúlacht mhór san aer inár dtithe, áiteanna oibre nó spásanna poiblí eile ag brath ar an ábhar a úsáidtear chun é a thógáil, é a ghlanadh agus an fheidhm atá ag an seomra chomh maith leis an gcaoi a n-úsáidimid agus a n-aeraímid é.  

D’fhéadfadh cáilíocht aeir laistigh a bheith an-díobhálach do ghrúpaí leochaileacha mar leanaí, daoine scothaosta agus iad siúd le galar cardashoithíoch agus riosparáide ainsealach amhail asma.

Áirítear i measc cuid de na príomhthruailleáin aeir laistigh, radón (gás radaighníomhach foirmithe san ithir), deatach tobac, gáis nó cáithníní ó bhreoslaí ag dó, ceimiceáin agus ailléirginí. Is féidir aonocsaíd charbóin, dé-ocsaídí nítrigine, cáithníní agus comhdhúile orgánacha so-ghalaithe a fháil lasmuigh agus laistigh araon.

Is féidir le beartais cabhrú

Tá aithne níos fearr ar thruailleáin aeir áirithe agus an éifeacht atá acu ar shláinte agus faigheann siad níos mó aird phoiblí seachas cuid eile. Ceann amháin díobh sin is ea an cosc ar thobac in áiteanna poiblí.

Ina lán tíortha bhíodh cosc ar thobac in áiteanna poiblí conspóideach go leor sular tugadh reachtaíocht ábhartha isteach. Mar shampla, taobh istigh de laethanta tar éis an cosc ar thobac a thabhairt isteach sa Spáinn in Eanáir 2006, bhí gluaiseacht ag fás chun an ceart a bheith ann tobac a chaitheamh in áiteanna poiblí laistigh a dhearbhú, mar mheas a lán go raibh sé de cheart acu é sin a dhéanamh.  Ach bhí feasacht níos mó i measc an phobail mar thoradh ar an gcosc freisin. Sna laethanta tar éis a theacht i bhfeidhm, chuardaigh 25,000 Spáinneach in aghaidh an lae comhairle liachta ar conas éirí as caitheamh tobac.

Tá a lán athraithe i mbraistint an phobail nuair atá caitheamh tobac i gceist in áiteanna poiblí agus ar iompar poiblí. Thosaigh an-chuid aerlínte ag cur cosc ar chaitheamh tobac ar eitiltí gearraistir sna 1980í agus ina dhiaidh sin ar eitiltí cianaistir sna 1990í. Tá sé doshamhlaithe anois ligean do neamhchaiteoirí a bheith nochta do dheatach athláimhe ar iompar poiblí.

Inniu tá reachtaíocht éigin ina lán tíortha, lena n-áirítear tíortha an EEA go léir, chun teorainn a chur le caitheamh tobac in áiteanna poiblí nó é a chosc. Tar éis sraith rún agus moltaí neamhcheangailteacha, ghlac an tAontas Eorpach freisin i 2009 le rún a bhí ag iarraidh ar Bhallstáit an AE dlíthe a achtú agus a chur i bhfeidhm chun a saoránaigh a chosaint go hiomlán ó nochtadh do dheatach tobac comhshaoil. 

Tá an chosúlacht ar an scéal gur chuir na coisc ar thobac feabhas ar cháilíocht aeir laistigh. Tá laghdú ag teacht ar thruailleáin ó dheatach tobac comhshaoil in áiteanna poiblí. I bPoblacht na hÉireann, mar shampla, thaispeáin toisí de thruailleáin aeir in áiteanna poiblí i mBaile Átha Cliath roimh agus tar éis tabhairt isteach an choisc ar chaitheamh tobac, laghduithe suas le 88% do roinnt truailleán aeir a fhaightear i ndeatach tobac comhshaoil.

Amhail cás na dtruailleáin lasmuigh, níl éifeachtaí truailleáin aeir laistigh teoranta dár sláinte amháin. Bíonn costais arda eacnamaíocha ag baint leo freisin. Meastar go gcosnaíonn nochtadh do dheatach tobac comhshaoil in áiteanna oibre an AE amháin os cionn €1.3 billiún i gcostais mhíochaine dhíreacha agus os cionn €1.1 billiún i gcostais indíreacha atá bainteach le caillteanais táirgiúlachta i 2008.

Truailliú an aeir inmheánaigh

Tá i bhfad níos mó ná deatach tobac i gceist le truailliú laistigh

Ní hé caitheamh tobac an t-aon fhoinse amháin de thruailleán aeir laistigh. De réir Erik Lebret ó Institiúid Náisiúnta Sláinte Poiblí agus an Chomhshaoil (RIVM) san Ísiltír, ‘Ní stopann truailliú aeir ag béil dorais. Trasnálann an chuid is mó de thruailleáin lasmuigh ár dtithe, áit a gcaithimid an chuid is mó dár gcuid ama. Tá éifeacht ag an-chuid tosca eile ar cháilíocht aeir laistigh lena n-áirítear cócaireacht, soirn adhmaid, coinnle nó túis a dhó, úsáid táirgí tomhaltais mar chéaracha agus snasanna le dromchlaí a ghlanadh, ábhair thógála mar fhormaildéad i sraithadhmad agus lasairmhoillitheacha ina lán ábhar. Ansin tá radón ag teacht ó ithir agus ábhair thógála’.

Tá tíortha Eorpacha ag iarraidh tabhairt faoi chuid de na foinsí truaillithe aeir laistigh seo. De réir Lebret, ‘táimid ag iarraidh níos mó substaintí nach bhfuil chomh nimhiúil a chur in ionad substaintí níos nimhiúla, nó próisis a fháil a laghdaíonn astuithe mar atá i gcás astuithe formaildéid ó shraithadhmad. Is féidir sampla eile a fheiceáil leis an laghdú ar ábhar radón-astuithe áirithe a úsáidtear i dtógáil bhallaí. Úsáideadh na hábhair seo san am atá caite ach tá srian curtha lena n-úsáid ó shin.’

Ní hé dlíthe a rith an t-aon chaoi chun feabhas a chur ar cháilíocht an aeir a análaimid; is féidir linn go léir céimeanna a thógáil chun cáithníní aeriompartha agus ceimiceáin a laghdú i spásanna laistigh.

Is féidir le gníomhartha beaga mar spásanna iata a aerú cabhrú le feabhas a chur ar cháilíocht an aeir timpeall orainn. Ach d’fhéadfadh drochthionchair a bheith ag cuid dár ngníomhartha deabheartaithe i bhfírinne. Molann Lebret: ‘Ba chóir dúinn aerú, ach níor chóir dúinn ró-aerú mar is caillteanas suntasach fuinnimh é seo. Leanann níos mó téimh agus úsáid bhreosla iontaise é agus dá bharr ciallaíonn sé go mbíonn níos mó truailliú aeir ann. Ba chóir dúinn smaoineamh air amhail is dá mbeimis ag déanamh úsáide níos ciallmhaire dár gcuid acmhainní go ginearálta.'

Tuilleadh eolais

Geographical coverage

[+] Show Map

Document Actions
Filed under: ,

Comments

Sign up now!
Get notifications on new reports and products. Currently we have 32991 subscribers. Frequency: 3-4 emails / month.
Notifications archive
Follow us
 
 
 
 
 
European Environment Agency (EEA)
Kongens Nytorv 6
1050 Copenhagen K
Denmark
Phone: +45 3336 7100