Βασικά στοιχεία οικονομικών και περιβάλλον

Αλλαγή γλώσσας
Article Δημοσίευση 09/09/2014 Τελευταία τροποποίηση : 31/08/2016 15:12
Στις 14 Μαρτίου 2014 το Παρίσι επηρεάστηκε από μια υψηλή συγκέντρωση αιωρουμένων σωματιδίων. Η χρήση του Ι.Χ. περιορίστηκε εξαιρετικά για ημέρες. Στην άλλη μεριά του πλανήτη, μια κινεζική εταιρεία παρουσίαζε ένα νέο προϊόν: ασφάλεια κατά του νέφους για τους ταξιδιώτες των οποίων η διαμονή καταστρεφόταν από την άσχημη ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα. Πόσο αξίζει λοιπόν ο καθαρός αέρας; Μπορούν να οικονομικά να μας βοηθήσουν να μειώσουμε τη ρύπανση; Ρίχνουμε μια πιο προσεκτική ματιά στις βασικές οικονομικές έννοιες.

 Image © Gülcin Karadeniz

Η λέξη «οικονομία» προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά και σημαίνει διαχείριση της οικίας. Οι δραστηριότητες που καλύπτει ανάγονται ακόμη πιο πίσω στο παρελθόν. Οι πρώτες κοινότητες αποτελούνταν κυρίως από εκτενείς οικογένειες που εργάζονταν μαζί για να διασφαλίσουν την επιβίωση της ομάδας και την κάλυψη των βασικών τους αναγκών. Τα διάφορα μέλη της κοινότητας ήταν υπεύθυνα για διαφορετικές δραστηριότητες: για την εξασφάλιση της τροφής, για την εύρεση ή την κατασκευή καταλυμάτων κ.λπ.

Καθώς οι κοινωνίες και η διαθέσιμη τεχνολογία εξελίχθηκαν, τα μέλη άρχισαν να εξειδικεύονται σε διάφορες εργασίες που απαιτούνταν από την κοινότητα. Η εξειδίκευση συνοδεύτηκε από μια αυξανόμενη ανταλλαγή προϊόντων και υπηρεσιών, τόσο εντός της κοινότητας όσο και με άλλες κοινότητες.

Τιμές αγοράς

Η χρήση ενός κοινού νομίσματος διευκόλυνε το εμπόριο. Είτε με τη μορφή χαντρών είτε με τη μορφή ασημένιων νομισμάτων ή ευρώ, τα «χρήματα» εκφράζουν μια άρρητη συμφωνία ότι όποιος τα έχει στην κατοχή του μπορεί να τα ανταλλάξει με αγαθά και υπηρεσίες. Η πραγματική τιμή —πόσες μονάδες κοινού νομίσματος πρέπει να ανταλλαχθούν για ένα προϊόν— είναι και αυτή μια συμφωνία μεταξύ του αγοραστή και του πωλητή.

Υπάρχουν διάφορα μοντέλα που χρησιμοποιούνται για να εξηγήσουν πώς η αγορά καθορίζει την τιμή πώλησης/αγοράς. Μία από τις βασικές υποθέσεις είναι ότι ο αγοραστής ή ο καταναλωτής αποδίδει κάποια αξία στο προϊόν και είναι πρόθυμος να πληρώσει για αυτήν. Για τα περισσότερα προϊόντα, όσο υψηλότερη είναι η τιμή, τόσο λιγότεροι καταναλωτές είναι πρόθυμοι να το αγοράσουν.

Μια άλλη υπόθεση είναι ότι ο προμηθευτής δεν θα παρήγαγε το προϊόν αν το προϊόν δεν μπορεί να πωληθεί σε τιμή υψηλότερη από όσο κόστισε η παραγωγή μιας μονάδας αυτού του προϊόντος. Στον πραγματικό κόσμο, για να αναγκάσουν τους ανταγωνιστές τους να βγουν από την αγορά ή για να μειώσουν τα πλεονάζοντα αποθέματα, οι προμηθευτές μπορεί να πουλήσουν τα προϊόντα τους κάτω του κόστους παραγωγής, μια πρακτική που ονομάζεται «ντάμπινγκ».

Η λέξη κλειδί εδώ είναι το «κόστος». Πώς υπολογίζουμε το κόστος; Οι τιμές που καταβάλλουμε για αγαθά και υπηρεσίες συμπεριλαμβάνουν το κόστος χρήσης φυσικών πόρων — σε πιο τεχνικούς όρους, του «φυσικού κεφαλαίου» — ή το κόστος της ρύπανσης που δημιουργείται κατά την παραγωγή και την κατανάλωση;

Η σύντομη απάντηση είναι όχι. Σχεδόν καμία από τις τιμές στην αγορά δεν εκφράζει το πραγματικό κόστος ενός προϊόντος —δηλαδή, ένα κόστος που να καλύπτει τόσο το κόστος παραγωγής όσο και το περιβαλλοντικό κόστος (συμπεριλαμβανομένου και του κόστους υγείας που συνδέεται με την περιβαλλοντική υποβάθμιση). Το σημερινό οικονομικό μας σύστημα είναι χτισμένο πάνω σε μια πρακτική χιλιάδων χρόνων, η οποία βασίστηκε στην αντίληψη ότι οι υπηρεσίες που μας παρέχει η φύση είναι δωρεάν. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτά που πληρώνουμε για τα υλικά (πετρέλαιο, σιδηρομετάλλευμα, νερό, ξυλεία κ.λπ.) καλύπτουν την εξόρυξη, τη μεταφορά και τα επιχειρηματικά έξοδα. Αυτή είναι μία από τις βασικές αδυναμίες του σημερινού οικονομικού συστήματος και δεν είναι εύκολο να διορθωθεί για δύο βασικούς λόγους.

Δυσκολία στην εκτίμηση του κόστους

Πρώτον, είναι πολύ δύσκολο να φθάσουμε σε μια εκτίμηση του κόστους για όλες τις υπηρεσίες και τα οφέλη που μας προσφέρει η φύση ή για όλες τις ζημίες που προκαλούν οι δραστηριότητές μας. Το πόσο είναι πρόθυμα να πληρώσουν τα άτομα ή οι κοινωνίες για καθαρό αέρα μπορεί να διαφέρει σημαντικά. Για έναν πληθυσμό που εκτίθεται σε υψηλά επίπεδα ρύπανσης από αιωρούμενα σωματίδια, ο καθαρός αέρας μπορεί να αξίζει μια περιουσία. Για αυτούς που τον απολαμβάνουν κάθε μέρα ωστόσο, μπορεί να είναι κάτι που μετά βίας προσέχουν.

Οι περιβαλλοντικοί οικονομολόγοι αναπτύσσουν λογιστικές έννοιες που προσπαθούν να υπολογίσουν μια «τιμή» για αυτά τα οφέλη που λαμβάνουμε από το περιβάλλον καθώς και για τις ζημιές στο περιβάλλον εξαιτίας των δραστηριοτήτων μας.

Ένα μέρος της περιβαλλοντικής λογιστικής εργασίας επικεντρώνεται στο κόστος των ζημιών προκειμένου να υπολογίσει μια νομισματική αξία για τις υπηρεσίες. Στην περίπτωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα, για παράδειγμα, υπολογίζουν τις ιατρικές δαπάνες που οφείλονται στην κακή ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, τις απώλειες σε ζωές, τη μείωση του προσδόκιμου ζωής, την απώλεια εργάσιμων ημερών κ.λπ. Ομοίως, πόσο αξίζει να ζει κανείς σε μια ήσυχη περιοχή; Η διαφορά στις τιμές κατοικιών για σπίτια ιδίου επιπέδου μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ληφθεί μια εκτίμηση της αγοραίας αξίας ενός ήσυχου περιβάλλοντος.

Εντούτοις, όλοι αυτοί οι υπολογισμοί παραμένουν απλώς ενδεικτικοί. Δεν είναι πάντα σαφές σε ποιο βαθμό η κακή ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα συμβάλλει σε συγκεκριμένα αναπνευστικά προβλήματα ή ο θόρυβος στις μειωμένες τιμές κατοικιών.

Για κάποιους πόρους, η περιβαλλοντική λογιστική εκτιμά επίσης την ποσότητα του πόρου που είναι διαθέσιμη σε μια δεδομένη περιοχή, για παράδειγμα, την ποσότητα γλυκού νερού σε μια λιμνολεκάνη. Προσθέτει τους ρυθμούς κατακρήμνισης, την παροχή νερού από τα ποτάμια, τα επιφανειακά και υπόγεια ύδατα κ.λπ.

Fish for free

(c) Gülcin Karadeniz

Το τίμημα των περιβαλλοντικών υπηρεσιών

Δεύτερον, ακόμη και αν θα μπορούσαμε να καταλήξουμε σε μια σαφή τιμή, το να εκφράσουμε αυτό το «επιπλέον κόστος» σε τρέχουσες τιμές βραχυπρόθεσμα θα είχε σοβαρότατες κοινωνικές συνέπειες. Η δραματική αύξηση στις τιμές τροφίμων το 2008, όπου η τιμή κάποιων βασικών τροφίμων διπλασιάστηκε μέσα σε έξι μήνες, επηρέασε τον καθένα, οι πιο φτωχοί όμως ήταν εκείνοι που επηρεάστηκαν περισσότερο. Μια γρήγορη μετάβαση από ένα σύστημα όπου οι φυσικές υπηρεσίες είναι δωρεάν σε ένα όπου θα περιλαμβάνεται όλο το κόστος, θα ήταν κοινωνικά αμφιλεγόμενη.

Ωστόσο, ένα μέρος του περιβαλλοντικού κόστους περιλαμβάνεται ήδη στις τιμές που πληρώνουμε για κάποια αγαθά και υπηρεσίες. Οι φόροι και οι επιδοτήσεις είναι τα πιο κοινά εργαλεία που χρησιμοποιούν οι κυβερνήσεις για να «προσαρμόσουν» τις τιμές της αγοράς. Οι περιβαλλοντικοί φόροι προσθέτουν ένα επιπλέον κόστος στις τιμές των προϊόντων, κάνοντας υψηλότερη την τιμή πώλησης. Αυτό το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον περιορισμό της κατανάλωσης ορισμένων μη βιώσιμων προϊόντων. Για παράδειγμα, οι χρεώσεις κυκλοφοριακής συμφόρησης που ισχύουν σε κάποιες ευρωπαϊκές πόλεις επιτρέπουν την οδήγηση στο κέντρο της πόλης μόνο στους χρήστες Ι.Χ. που έχουν καταβάλει μια επιπλέον χρέωση.

Ομοίως, οι επιδοτήσεις μπορούν να ενθαρρύνουν τους καταναλωτές να επιλέγουν πιο φιλικά προς το περιβάλλον προϊόντα, μειώνοντας την τιμή αγοράς τους. Αυτά τα εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για την αντιμετώπιση ζητημάτων κοινωνικής ισότητας, παρέχοντας βοήθεια σε οικονομικά ασθενείς και επηρεαζόμενες ομάδες.

Οι περιβαλλοντικοί οικονομολόγοι αναπτύσσουν επίσης έννοιες γύρω από την «περιβαλλοντική δημοσιονομική μεταρρύθμιση» για να ερευνήσουν τον τρόπο που οι φόροι μπορούν να αλλάξουν ώστε να ευνοούν τις φιλικές προς το περιβάλλον εναλλακτικές λύσεις και πώς μπορούν να αναμορφωθούν οι επιδοτήσεις που βλάπτουν το περιβάλλον.

Σε κάποιες περιπτώσεις, ένας φορέας της αγοράς (προμηθευτής ή αγοραστής) μπορεί να είναι αρκετά μεγάλος ώστε να επηρεάζει την αγορά. Για κάποιες πράσινες τεχνολογίες και προϊόντα, η απόφαση των δημόσιων αρχών να μεταβούν σε αυτές τις τεχνολογίες τούς επέτρεψε να διεισδύσουν στην αγορά και να ανταγωνιστούν καθιερωμένους παίκτες.

Παρόλο που το πεδίο των οικονομικών μάς βοηθά να κατανοήσουμε κάποιες έννοιες που οδηγούν τα μοντέλα της κατανάλωσης και της παραγωγής μας, τις τιμές και τα κίνητρα στον παγκοσμιοποιημένο μας πλανήτη, παίζουν ρόλο και πολλοί άλλοι παράγοντες, όπως η τεχνολογία και η πολιτική.

Συναφές περιεχόμενο

Νέα και άρθρα

Related briefings

Σχετικές δημοσιεύσεις

Geographic coverage

Europe
Ενέργειες Εγγράφων
Αρχειοθέτηση ,
Συνδρομές
Εγγραφή για να λαμβάνετε τις εκθέσεις μας (σε έντυπη ή/και ηλεκτρονική μορφή) και το τριμηνιαίο ηλεκτρονικό ενημερωτικό δελτίο μας.
Ακολουθήστε μας
 
 
 
 
 
Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ)
Kongens Nytorv 6
1050 Copenhagen K
Δανία
Τηλέφωνο: + +45 3336 7100