Προσωπικά εργαλεία

Κοινοποιήσεις
Πάρτε τις κοινοποιήσεις σχετικά με τις νέες εκθέσεις και τα προϊόντα. Συχνότητα:3-4 μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου / μήνα
Συνδρομές
Εγγραφή για να λαμβάνετε τις εκθέσεις μας (σε έντυπη ή/και ηλεκτρονική μορφή) και το τριμηνιαίο ηλεκτρονικό ενημερωτικό δελτίο μας.
Ακολουθήστε μας
ΕικονίδιοTwitter Twitter
Facebook εικονίδιο Facebook
YouTube εικονίδιο YouTube channel
RSS λογότυπο RSS Feeds
Περισσότερα

Write to us Write to us

For the public:


For media and journalists:

Contact EEA staff
Contact the web team
FAQ

Call us Call us

Reception:

Phone: (+45) 33 36 71 00
Fax: (+45) 33 36 71 99


επόμενο
προηγούμενο
στοιχεία
Βρίσκεστε εδώ: Αρχική Σελίδα / ΣΗΜΑΤΑ ΕΟΠ – Κάθε ανάσα που παίρνουμε / Σήματα 2012 / Άρθρα / Η ζωή σε μια καταναλωτική κοινωνία

Η ζωή σε μια καταναλωτική κοινωνία

Αλλαγή γλώσσας
Οι δεκαετίες τής σχετικά σταθερής ανάπτυξης στην Ευρώπη έχουν αλλάξει τον τρόπο ζωής μας. Παράγουμε και καταναλώνουμε περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες. Ταξιδεύουμε περισσότερο και ζούμε περισσότερο. Όμως οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των οικονομικών μας δραστηριοτήτων, τόσο στη χώρα μας όσο και στο εξωτερικό, έχουν διογκωθεί και είναι πιο εμφανείς. Όταν εφαρμόζεται στο ακέραιο, η περιβαλλοντική νομοθεσία αποφέρει απτά αποτελέσματα. Εάν, όμως, ανασκοπήσουμε τι έχει αλλάξει τα τελευταία 20 χρόνια, μπορούμε να πούμε ότι κάναμε ό,τι μπορούσαμε;
Consumer choices

Consumer choices  Image © Thinkstock

Όταν γεννήθηκε ο Carlos Sánchez το 1989, περίπου 5 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν στην ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή της Μαδρίτης. Η οικογένεια του Carlos ζούσε σε ένα διαμέρισμα τριών δωματίων στο κέντρο της πόλης. Δεν είχαν αυτοκίνητο, όμως είχαν τηλεόραση.

Η οικογένεια του Carlos δεν ήταν η μοναδική ισπανική οικογένεια χωρίς αυτοκίνητο εκείνη την περίοδο. Το 1992, έξι χρόνια μετά την είσοδό της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ισπανία μετρούσε 332 επιβατικά αυτοκίνητα ανά 1 000 κατοίκους. Το 2009, σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, οι 480 στους 1 000 Ισπανούς είχαν αυτοκίνητο, ποσοστό που τους τοποθετεί ελαφρώς υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όταν ο Carlos ήταν πέντε ετών, η οικογένεια Sánchez αγόρασε το διπλανό διαμέρισμα και το ένωσε με το δικό της. Όταν ήταν οκτώ ετών, η οικογένειά του αγόρασε το πρώτο της αυτοκίνητο, αλλά ήταν μεταχειρισμένο.

Γήρανση των κοινωνιών

Τα μεταφορικά μας μέσα δεν είναι τα μόνα που έχουν αλλάξει. Έχουν αλλάξει και οι κοινωνίες μας. Πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ο αριθμός των παιδιών που γεννιούνται ανά γυναίκα δεν έχει αλλάξει σημαντικά στις χώρες της ΕΕ σύμφωνα με δεδομένα που καλύπτουν τα τελευταία 20 έτη. Το 1992, οι Ισπανίδες είχαν κατά μέσο όρο 1,32 παιδιά, ενώ το 2010 ο αριθμός αυτός είχε αυξηθεί ελαφρώς στο 1,39 —πολύ χαμηλότερα από το γενικώς αποδεκτό όριο ανανέωσης των γενεών των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα. Το 2009, το συνολικό ποσοστό γονιμότητας στην ΕΕ των 27 βρισκόταν περίπου στο 1,5.

Παρ’ όλα αυτά, ο πληθυσμός της ΕΕ αυξάνεται, κυρίως λόγω της μετανάστευσης. Επίσης, ζούμε περισσότερο και καλύτερα. Το 2006, το προσδόκιμο επιβίωσης στην ΕΕ ήταν 76 έτη για τους άνδρες και 82 έτη για τις γυναίκες. Στα τέλη Οκτωβρίου του 2011, ο παγκόσμιος πληθυσμός έφτασε τα 7 δισεκατομμύρια. Παρά την υποχώρηση των ποσοστών γονιμότητας της τελευταίας εικοσαετίας, ο παγκόσμιος πληθυσμός αναμένεται ότι θα συνεχίσει να αυξάνεται και θα διαμορφωθεί περίπου στα 10 δισεκατομμύρια το 2100.

Παρατηρείται, επίσης, ανοδική τάση στους ρυθμούς αστικοποίησης. Ο μισός και πλέον πληθυσμός της γης ζει σήμερα σε αστικές περιοχές. Στην ΕΕ, περίπου τα τρία τέταρτα του πληθυσμού ζουν σε αστικές περιοχές. Οι συνέπειες είναι επίσης ορατές σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, όπως η Μαδρίτη. Το 2011 ο πληθυσμός στην ευρύτερη περιοχή της Μαδρίτης έφτασε τα 6,3 εκατομμύρια.

«Καλλιεργούμε την τροφή μας με πετροχημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα. Τα περισσότερα κατασκευαστικά μας υλικά —τσιμέντο, πλαστικά, κ.λπ.— κατασκευάζονται από ορυκτά καύσιμα, όπως και τα περισσότερα φαρμακευτικά μας προϊόντα. Τα ρούχα μας κατασκευάζονται κατά κανόνα από πετροχημικές συνθετικές ίνες. Οι μεταφορές, η ενέργεια, η θέρμανση και ο φωτισμός βασίζονται επίσης στα ορυκτά καύσιμα. Έχουμε χτίσει έναν ολόκληρο πολιτισμό με την εκταφή κοιτασμάτων άνθρακα της Ανθρακοφόρου Περιόδου.

[…] οι μελλοντικές γενιές, ύστερα από 50 χιλιάδες χρόνια μάλλον θα μας χαρακτηρίσουν ως τους ανθρώπους των ορυκτών καυσίμων και την περίοδό μας ως την Εποχή του Άνθρακα, όπως ακριβώς κι εμείς αναφερόμαστε στην Εποχή του Χαλκού και του Σιδήρου.»

Jeremy Rifkin,
Πρόεδρος του Foundation on Economic Trends (Ίδρυμα Οικονομικών Τάσεων) και σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Απόσπασμα από το βιβλίο του με τίτλο Η τρίτη βιομηχανική επανάσταση.

Ανάπτυξη παντού

Coyright: Stockxpert.comΌπως πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έτσι και η Ισπανία κατέγραψε την τελευταία εικοσαετία σταθερή οικονομική ανάπτυξη, αύξηση εισοδημάτων και, μέχρι πρόσφατα, διατηρούνταν συνθήκες που φαινόταν ότι ήταν η πραγματική λύση για το πρόβλημα ανεργίας της Ισπανίας. Η οικονομική άνθιση ενισχύθηκε από τα ευχερώς διαθέσιμα δάνεια, τόσο κρατικά όσο και ιδιωτικά, την αφθονία των πρώτων υλών και την εισροή μεταναστών από την Κεντρική και Νότιο Αμερική και την Αφρική.

Όταν γεννήθηκε ο Carlos, με εξαίρεση ελάχιστα διασυνδεδεμένα δίκτυα πληροφορικής, το διαδίκτυο (όπως το γνωρίζουμε σήμερα) δεν υπήρχε. Τα κινητά τηλέφωνα ήταν ελάχιστα, δύσχρηστα και ακριβά για τους περισσότερους. Οι ηλεκτρονικές κοινότητες ή τα κοινωνικά δίκτυα ήταν έννοιες ανήκουστες. Για πολλές κοινότητες του πλανήτη, «τεχνολογία» σήμαινε σταθερή παροχή ηλεκτρισμού. Το τηλέφωνο ήταν ακριβό και δεν υπήρχε πάντοτε η δυνατότητα σύνδεσης. Οι διακοπές στο εξωτερικό ήταν προνόμιο μόνο για λίγους.

Παρά τις αρκετές περιόδους ύφεσης στη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών, η οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σημείωσε ανάπτυξη κατά 40 %, καταγράφοντας ελαφρώς υψηλότερους μέσους όρους σε χώρες που έγιναν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2004 και το 2007. Ο τομέας των κατασκευών σε συνδυασμό με τον τουρισμό υπήρξε εξαιρετικά σημαντική κινητήριος δύναμη στην περίπτωση της Ισπανίας. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες η οικονομική ανάπτυξη στηρίχτηκε επίσης σε τομείς όπως οι υπηρεσίες και η μεταποίηση.

Σήμερα ο Carlos ζει με τους γονείς του στην ίδια διεύθυνση. Κάθε μέλος της οικογένειας έχει αυτοκίνητο και κινητό τηλέφωνο. Ο τρόπος ζωής της οικογένειας Sánchez δεν απέχει από τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Μεγαλύτερο παγκόσμιο αποτύπωμα

Η επίδραση της Ευρώπης στο περιβάλλον αυξήθηκε παράλληλα με την οικονομική ανάπτυξη τόσο στην Ευρώπη όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Το εμπόριο είχε σημαντική συμβολή στην προώθηση της ευημερίας στην Ευρώπη και στις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς και στην εξάπλωση του περιβαλλοντικού αντικτύπου των δραστηριοτήτων μας.

Το 2008, οι εισαγωγές υλικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπολογιζόμενες βάσει βάρους, ήταν εξαπλάσιες από τις εξαγωγές της. Η διαφορά οφείλεται σχεδόν εξολοκλήρου στο υψηλό επίπεδο των εισαγωγών καυσίμων και μεταλλευτικών προϊόντων.

Οι πολιτικές έχουν αποτέλεσμα, εφόσον σχεδιαστούν και εφαρμοστούν σωστά

Η επείγουσα ανάγκη για αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών θεμάτων άρχισε να αναγνωρίζεται εντονότερα σε παγκόσμιο επίπεδο πολύ πριν από τη Συνάντηση Κορυφής της Γης του Ρίο του 1992. Η περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ ανάγεται στις αρχές της δεκαετίας του 1970, και η εμπειρία έκτοτε έχει δείξει ότι, όταν εφαρμόζεται σωστά, η περιβαλλοντική νομοθεσία αποδίδει καρπούς.

Για παράδειγμα, η οδηγία της ΕΕ για τα πτηνά (1979) και η οδηγία περί οικοτόπων (1992) παρέχουν ένα νομικό πλαίσιο για τις προστατευόμενες περιοχές της Ευρώπης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εντάξει πλέον πάνω από το 17 % του χερσαίου εδάφους και πάνω από 160 000 km2 των υπεράκτιων περιοχών της στο δίκτυο για την προστασία της φύσης «Natura 2000». Παρότι πολλά ευρωπαϊκά είδη και οικότοποι εξακολουθούν να απειλούνται, το Natura 2000 αποτελεί ζωτικής σημασίας βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.

Υπάρχουν επίσης άλλες περιβαλλοντικές πολιτικές που είχαν θετική επίδραση στο περιβάλλον της Ευρώπης. Σε γενικές γραμμές, η ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα έχει βελτιωθεί σημαντικά την τελευταία εικοσαετία. Ωστόσο, η ατμοσφαιρική ρύπανση μεγάλης απόστασης και κάποιοι τοπικοί ατμοσφαιρικοί ρύποι συνεχίζουν να επηρεάζουν την υγεία μας. Η ποιότητα των ευρωπαϊκών υδάτων έχει επίσης βελτιωθεί σημαντικά χάρη στην ευρωπαϊκή νομοθεσία, όμως οι περισσότεροι ρύποι που εκλύονται στην ατμόσφαιρα, τα ύδατα και τα εδάφη δεν εξαφανίζονται εύκολα. Αντιθέτως, συσσωρεύονται.

Copyright: ThinkstockΕπίσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αρχίσει να αποσυνδέει την οικονομική ανάπτυξη από τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου. Οι παγκόσμιες εκπομπές, ωστόσο, συνεχίζουν να αυξάνονται, συμβάλλοντας στη συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και τους ωκεανούς.

Παρόμοια τάση παρατηρείται και στη χρήση των υλικών. Η ευρωπαϊκή οικονομία παράγει περισσότερο προϊόν με χαμηλότερη τροφοδότηση με πόρους. Ωστόσο, εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε πολύ περισσότερους πόρους από αυτούς που μπορούν να μας προσφέρουν τα ευρωπαϊκά εδάφη και οι θάλασσες. Η ΕΕ εξακολουθεί να παράγει μεγάλες ποσότητες αποβλήτων, όμως ανακυκλώνει και αναχρησιμοποιεί ολοένα αυξανόμενο τμήμα τους.

Δυστυχώς, όταν προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα, συνειδητοποιούμε ότι τα περιβαλλοντικά θέματα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν απομονωμένα και μεμονωμένα. Πρέπει να ενταχθούν σε οικονομικές πολιτικές, πολιτικές αστικού σχεδιασμού, πολιτικές αλιείας και γεωργίας, και ούτω καθεξής.

Η απόληψη υδάτων, για παράδειγμα, επηρεάζει την ποιότητα και την ποσότητα των υδάτων στην πηγή και κατάντη. Καθώς η ποσότητα των υδάτων στην πηγή μειώνεται λόγω της υψηλότερης απόληψης, η αραίωση των ρύπων που εκλύονται στα ύδατα είναι χαμηλότερη και ο αρνητικός αντίκτυπος στα είδη που εξαρτώνται από αυτή την υδάτινη μάζα είναι μεγαλύτερος. Για να μπορέσουμε να σχεδιάσουμε και να επιτύχουμε σημαντικές βελτιώσεις στην ποιότητα των υδάτων, πρέπει επίσης να εξετάσουμε τον λόγο για τον οποίο πραγματοποιείται απόληψη υδάτων.

Μικρά βήματα για την αλλαγή

Παρά τις ελλείψεις της γνώσης μας, οι περιβαλλοντικές τάσεις που παρατηρούνται σήμερα απαιτούν αποφασιστικές και άμεσες δράσεις με τη συμμετοχή των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, των επιχειρήσεων και των πολιτών. Εάν διατηρηθεί η σημερινή κατάσταση, η παγκόσμια αποψίλωση των δασών θα συνεχιστεί με υψηλούς ρυθμούς και ο μέσος όρος των θερμοκρασιών παγκοσμίως μπορεί να αυξηθεί μέχρι και 6,4 °C μέχρι το τέλος του αιώνα. Η αύξηση της στάθμης της θάλασσας θα θέσει σε κίνδυνο έναν από τους πιο πολύτιμους πόρους μας, δηλαδή το έδαφος, σε νησιωτικές και παράκτιες ζώνες με χαμηλό υψόμετρο.

Οι διεθνείς διαπραγματεύσεις συχνά διαρκούν χρόνια μέχρι την ολοκλήρωση και την υλοποίησή τους. Μια σωστά σχεδιασμένη εθνική νομοθεσία έχει αποτελέσματα όταν εφαρμόζεται πλήρως, όμως περιορίζεται από γεωπολιτικούς φραγμούς. Πολλά περιβαλλοντικά θέματα δεν περιορίζονται εντός εθνικών συνόρων. Τελικά, ενδέχεται όλοι μας να υποστούμε τον αντίκτυπο της αποψίλωσης των δασών, της ατμοσφαιρικής ρύπανσης ή των θαλάσσιων απορριμμάτων.

Οι τάσεις και οι στάσεις μπορούν να αλλάξουν βήμα-βήμα. Γνωρίζουμε πλέον καλά ποια ακριβώς ήταν η κατάσταση πριν από 20 χρόνια και ποια ακριβώς είναι σήμερα. Μπορεί να μην υπάρχει μια θαυματουργή λύση που θα επιλύσει άμεσα όλα τα περιβαλλοντικά μας προβλήματα, αλλά έχουμε μια ιδέα, για την ακρίβεια ένα σύνολο ιδεών, εργαλείων και πολιτικών που θα μας βοηθήσουν να μετατρέψουμε την οικονομία μας σε πράσινη οικονομία. Η ευκαιρία να δημιουργήσουμε ένα βιώσιμο μέλλον για τα επόμενα 20 έτη μάς περιμένει να την αξιοποιήσουμε.

Copyright: EEA/Ace&Ace

Αξιοποιώντας την ευκαιρία

Η αξιοποίηση της ευκαιρίας που βρίσκεται μπροστά μας εξαρτάται από την κοινή μας ευαισθητοποίηση. Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα αρκετά ισχυρό ρεύμα ώστε να αλλάξουμε τον τρόπο που ζούμε, απλώς και μόνο συνειδητοποιώντας το διακύβευμα. Η ευαισθητοποίηση ενισχύεται, αλλά δεν επαρκεί πάντοτε. Η οικονομική ανασφάλεια, ο φόβος της ανεργίας και ο προβληματισμός για την υγεία φαίνεται ότι κυριαρχούν στις καθημερινές μας ανησυχίες. Το ίδιο ισχύει και για τον Carlos ή για τους φίλους του, δεδομένης, ιδιαίτερα, και της οικονομικής αναταραχής που επικρατεί στην Ευρώπη.

Παράλληλα με τον προβληματισμό του για τις σπουδές του στη βιολογία και τις προοπτικές επαγγελματικής σταδιοδρομίας, ο Carlos δεν είναι βέβαιος για το αν η γενιά του έχει επίγνωση των περιβαλλοντικών προβλημάτων της Ευρώπης και του κόσμου. Ως κάτοικος αστικής περιοχής, ωστόσο, αναγνωρίζει ότι η γενιά των γονιών του είχε στενότερους δεσμούς με τη φύση, καθώς τουλάχιστον ο ένας από τους δύο γονείς των περισσότερων οικογενειών είχε μεγαλώσει στην εξοχή. Ακόμη και αφότου μετακόμισαν στην πόλη για να εργαστούν, διατήρησαν στενότερη σχέση με τη φύση.

Copyright: Gülcin KaradenizΟ Carlos μπορεί να μην αποκτήσει ποτέ παρόμοιους δεσμούς με τη φύση, έχει όμως όλη την καλή διάθεση να κάνει τουλάχιστον κάτι, όπως να πηγαίνει στο πανεπιστήμιο με το ποδήλατο. Έχει πείσει ακόμη και τον πατέρα του να πηγαίνει στη δουλειά του με το ποδήλατο.

Είναι γεγονός ότι η οικονομική ανασφάλεια, η υγεία, η ποιότητα ζωής, ακόμη και η αντιμετώπιση της ανεργίας εξαρτώνται στο σύνολό τους από τη διασφάλιση ενός υγιούς πλανήτη. Η ταχεία εξάντληση των φυσικών μας πόρων και η καταστροφή των οικοσυστημάτων που μάς προσφέρουν τόσα πολλά οφέλη κάθε άλλο παρά ένα ασφαλές και υγιές μέλλον μπορούν να προσφέρουν στον Carlos ή τη γενιά του. Η πράσινη οικονομία με χαμηλές εκπομπές άνθρακα παραμένει η καλύτερη και πλέον βιώσιμη λύση ώστε να διασφαλιστεί η οικονομική και κοινωνική ευημερία σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Για περισσότερες πληροφορίες

  • EEA — SOER 2010: Assessment of Global Megatrends (Αξιολόγηση των παγκόσμιων μεγατάσεων).
  • UNEP — Keeping track of our changing environment: From Rio to Rio+20 (Ακολουθώντας τα σημεία του μεταβαλλόμενου περιβάλλοντός μας: από το Ρίο στο Ρίο+20).

Geographical coverage

[+] Show Map

Ενέργειες Εγγράφων
Αρχειοθέτηση

Σχόλια

Εγγραφείτε τώρα!
Πάρτε τις κοινοποιήσεις σχετικά με τις νέες εκθέσεις και τα προϊόντα. Αυτή τη στιγμή έχουμε 33016 συνδρομητές. Συχνότητα: 3-4 e-mails / μήνα.
Αρχείο Ανακοινώσεων
Ακολουθήστε μας
 
 
 
 
 
Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ)
Kongens Nytorv 6
1050 Copenhagen K
Δανία
Τηλέφωνο: + +45 3336 7100